God’s Bankers – Een recensie

De Inhoud

Als Napoleon na de Franse revolutie tot 1815 door Europa raast, laat hij een werelddeel achter, dat de grote stap naar de seculariteit heeft gezet en de kerk af heeft geschud of in een proces is dat te doen. De kerk, met name het Vaticaan, blijft licht ontredderd achter en weet in de nieuwe situatie niet goed wat te doen. Ze is in elk geval tegen. Waar precies tegen weet ze nog niet, maar ze is tegen. De sociale onrust als gevolg van de industriële revolutie en het opkomende kapitalisme leidt er uiteindelijk toe, dat het Vaticaan in 1870 haar wereldlijke bezittingen verliest. En daarmee ook haar inkomsten.

Pius IX (paus van 16 juni 1846 – 7 februari 1878) is eerst hervormingsgezind maar met name de revolutie van 1848, waarvoor hij tijdelijk vlucht, verandert dat:

Pius returned to the Vatican nine months later. He was now the reactionary that people mistakenly thought he was before the fighting had forced him to flee for his life. The Pope would never again consider any reforms nor would there be any more compromises.

Het in de genen van het Vaticaan verankerde feodalisme, conservatisme (en naar later blijkt fascisme) heeft basis en argumenten gevonden. Zijn encycliek Quanta Cura (1864) met de bijbehorende Syllabus Errorum definiëren het verzet van de kerk tegen alle sociale ontwikkelingen die plaatsvinden en vormen de basis van de zoektocht naar de nieuwe identiteit van de Rooms kerk in de nieuwe wereld.

In 1870 verliest de kerk zijn wereldlijke bezittingen in het proces van de eenwording van Italië. De kerk verliest zo zijn inkomsten, de paus ziet zichzelf als de Gevangene van het Vaticaan en Rome wordt De Romeinse kwestie. De kerk blijft zich verzetten tegen het verlies van de paapse staten. Bijna zestig jaar blijft de paus zijn zelfverklaarde gevangene en zit Italië – en de wereld – opgescheept met de Romeinse kwestie. Het is een broeierige situatie waarin de kerk zich afzet tegen alle ontwikkelingen maar zich wel realiseert dat er iets moet gebeuren.

Als de fascisten in Italië, Duitsland en elders in Europa opkomen gedurende het pausschap van Pius XI verandert er iets. De ‘sterke’ leider is aansprekend voor het feodale pausschap en men zoekt en ziet gemeenschappelijke grond: het anti-socialisme, het anti-semitisme. Uiteindelijk wordt de Romeinse kwestie opgelost en het verdrag van Lateranen is een feit.

Italië doteert bij dit verdrag een bruidsschat van 750 miljoen lire in cash, 1 miljard in staatsobligaties die 5% rente gaven. Totaal een gift tegen een huidige waarde van 1,3 miljard dollar.

Het is dit geld dat het  Vaticaan de moderne wereld in katapulteert.
Het is dit geld waar iets mee moet gebeuren.

Aan de hand van de fascisten zet de kerk haar eerste stappen in de politiek van de moderne wereld. En belandt direct in het politieke wespennest van de Tweede Wereldoorlog en de tijd er na.

Pius XI stelt dan Bernardino Nogara aan als beheerder van het kapitaal van het Vaticaan. Een beheer dat in principe los staat van het huishoudboekje van de kerk of van de Vaticaanse staat. Nogara accepteert zijn functie – met de vereiste goedkeuring van Mussolini, want de investeringen kunnen terugslag hebben op Italië – met de voorwaarde dat hij niet beperkt zal worden door religie of doctrine. Die voorwaarde wordt geaccepteerd door Pius XI en later door Pius XII.

We zijn dan aanbelandt bij hoofdstuk 6 (van de 43) van God’s Bankers door Gerald Posner, die in het vervolg in groot detail en uiterst gedocumenteerd beschrijft hoe de macht en het geld in het Vaticaan functioneert. Nauwelijks samen te vatten beschrijft hij in koele, bijna kille stijl de samenhang van fascisme, relaties, geld, antisemitisme, oorlog en de houding van de kerk voor, tijdens en na WOII. Vanaf de jaren zeventig komen daar de verhalen over seksueel misbruik en de homolobby bij.

Het aartsconservatieve gedachtengoed van de Roomse kerk.
De fascistische signatuur ervan, en de onwil om een verschil te maken.
De hypocrisie.
Het zwijgen.

Dat, terwijl aan de andere kant joden alleen geholpen werden als ze Rooms bekeerd waren of dat wilden doen. Terwijl de kerk geld verdient aan de oorlog. Terwijl de kerk de ratlines van na de oorlog organiseert waardoor veel nazi’s naar Zuid-Amerika ontkomen.

The Allied Nazi hunters had no idea then that a handful of Catholic clerics in Rome anxiously awaited the Nazis. The church provided those fugitives not only a place to sleep and some food, but something far more valuable: false travel documents as well as a ticket by boat to a welcoming foreign country.

Italië, Duitsland en Kroatië, hoe verschillend ook in hun fascisme, hun geweld en hun moordlust, het Vaticaan steunt ze tijdens de oorlog en helpt de kopstukken ontsnappen na de oorlog.

Posner laat, goed onderbouwd, zien hoe het Vaticaanse financiële systeem wordt opgebouwd en hoe het om gaat en zich vermengt met de fascisten van Duitsland, Italië en Kroatië. Hoe zich een zwart geld circuit vormt waar de internationale geldwereld geen grip op heeft. En hoe het Vaticaan geld verdiende aan de slachtoffers van de oorlog.

In 1942 wordt de IOR [1] (Instituut voor Religieuze Werken; Italiaans: Instituto per le Opere di Religione) opgericht. Het instituut zal tot 2014 (het laatste jaar dat door Posner wordt beschreven) gereedschap zijn in de wereld van wantrouwen, corruptie en witwassen. De wereld van het Vaticaan. De IOR wordt een offshore bank binnen het vaste land van Italië, die gebruikt zal worden door de nazi’s, de maffia, de Amerikanen en het Vaticaan zelf.

Het is vooral een financieel instituut, dat gebruik maakt van haar onaantastbaarheid vanuit de soevereiniteit van het Vaticaan. Meervoudige strafprocedures tegen de bestuurders van de IOR halen het niet omdat men zich kan verschuilen achter de soevereiniteit van het Vaticaan en daar ook door in bescherming worden genomen.

Maar achter de fascistische en maffiose signatuur van het Vaticaan en de IOR, zit blijkbaar ook een filosofie als Johannes Paulus II gebruik maakt van de IOR om geld naar het Poolse Solidariteit over te hevelen. In samenwerking met de VS van Ronald Reagan en het GB van Margaret Thatcher en hun geheime diensten wordt de druk op de communistische wereld vergroot. Het geld voor Solidariteit, dat loopt via de IOR, helpt het verzet tegen het communisme en als Het IJzeren Gordijn valt is Johannes Paulus II de held. Even kijkt niemand meer naar de legaliteit van de IOR maar haar functioneren wordt steeds twijfelachtiger.

Maffioos geld, witwassing naast seksfeesten van de curia, een homo-netwerk en pedofielen (ja, we hebben het echt over de 20e en 21e eeuw, niet over de tijd van de Borgia’s). Het bestaat echt en het wordt allemaal met de mantel der liefde toegedekt. Zwijgen is het devies. Over de Holocaust, over geld en over seksuele uitspattingen. Homo’s en pedofilie gelijk.

Als er beschuldigingen zijn, wordt er vanuit het Vaticaan niet gereageerd. Foute priesters en bisschoppen worden herplaatst en gaan gewoon door. De fixer van de IOR (Marcinkus) wordt beschermd. Als de informatie publiek wordt, worden de problemen uiteindelijk echt publieke schandalen. De dood van – moord op –  Calvi op 17 juni 1982 zet alles in een hogere versnelling.

Er is geen echte verandering (mogelijk) totdat in 2001 twee vliegtuigen het WTC in New York invliegen. Dan verandert de wereld en de geldstromen moeten strakker geregisseerd worden in de strijd tegen het terrorisme en de misdaad. Het Vaticaan heeft het nog niet echt door en Johannes Paulus II moet in 2005 overlijden voordat de buitenwereld het Vaticaan echt aan durft te pakken en de hervormingen werkelijk van start kunnen gaan.

Benedictus XVI, de opvolger van Johannes Paulus II probeert het maar faalt. Hij abdiceert, waarschijnlijk met een veelheid van redenen : falend financieel beleid, falend moreel beleid en falend publicitair beleid (onder andere met betrekking tot alle seksuele schandalen). Vatileaks zal zeker een rol gespeeld hebben. Franciscus I begrijpt het dan beter en de IOR en het Vaticaan beginnen zich te conformeren naar de globale standaarden van de financiële wereld.

Vanuit een financieel standpunt lijkt het Vaticaan de moderne wereld in te gaan.
Vanuit een moreel standpunt laat zich dat nog even op zich wachten.

Op het moment van schrijven wordt het bisdom van Lyon weer getroffen door een pedofiliekwestie. Het houdt nog lang niet op. Vatileaks II kan hier een nieuw katalyserende rol spelen, de tijd zal het leren. Duidelijk is dat het nog niet is afgelopen. Franciscus’ positie wordt er niet beter op, de conservatieven leggen hem het vuur aan de schenen.

De Indruk

Gerald Posner beschrijft in 733 pagina’s, waarvan ruim 200 pagina’s literatuur en referenties, de wereld van het Vaticaan vanuit het geld en de macht. Religie komt niet ter sprake.

In een korte bespreking geeft John Pollard [2] aan dat er in de details wel wat zaken verbeterd kunnen worden aan het boek. Hij geeft een correctie aan die Pesner in de tweede druk ook aanbrengt. Pollard vindt het te beschrijvend en te weinig analyserend maar heeft verder geen opmerkingen. Naar mijn mening is het eigenlijk bij een boek van deze omvang niet mogelijk om een eerste druk foutloos te laten verschijnen.

Het  punt van weinig analyse is correct maar de vraag is, of het een gebrek is. Posner geeft juist een historisch overzicht van de feiten en laat de analyse over aan de lezer. Vrijwel alles was al eerder gepubliceerd, alleen niet in samenhang en niet in chronologische volgorde. En het is juist die toevoeging van de historische context op de behandeling van het geld en de personen die zich daarmee bezig hielden, die de toegevoegde waarde geven. Posner zegt zelf in zijn dankwoord dat hij een timeline heeft gemaakt, het is jammer dat die niet is gepubliceerd. Ook een lijst met personen en instituten met korte uitleg zou een interessante toevoeging zijn geweest.

Maar al met al is het een boeiend boek, dat iedereen, die geïnteresseerd is in de Rooms katholieke kerk, zou moeten lezen.

Het is verhelderend, vaak verontrustend.

Een Analyse

En als we het dan toch even over analyse hebben, dan kan ik niet nalaten toch iets te zeggen.

Men kan God’s Bankers niet lezen zonder zich te realiseren, dat het instituut ‘De Kerk’ zich de absolute morele standaard van de wereld acht, dat het zich beschouwd als de waarheid: God’s Bankers is dan een cynische afspiegeling van wat een pedofiel, homoseksueel geldmanipulerend netwerk, ziet als morele standaard van het mens zijn.

Een tweede insteek is die van de internationale contacten met de geheime diensten. De ratlines die de nazi’s hielpen naar Zuid-Amerika te ontsnappen. De offshore banking diensten die het mogelijk maakten het Poolse Solidariteit van geld te voorzien en zo met de VS en GB (Reagan en Thatcher) samen te werken.

Een derde insteek is de globale aanwezigheid. Men moet onthouden, dat de Roomse kerk in vrijwel alle landen van de wereld vertegenwoordigd is en dat het een diplomatieke status heeft (of kan claimen). Dat geldt niet voor simpele priesters maar wel de hogere clerus en zeker voor de bank. Dat maakt het instituut gevoelig voor samenwerking met geheime diensten en spionage [3]. Dat is geen loze kreet, dat is gebleken en dat kan zo weer gebeuren. Het Vaticaan houdt zich bezig met politiek en onttrekt zich volledig aan de democratische transparantie die wij in het westen gewend zijn (toegegeven, die krijgen we ook niet altijd). Haar diplomatieke onschendbaarheid en haar religieuze oppervlakte maakt haar, met haar globale aanwezigheid, een ideaal vehikel voor geheime diensten.

Hoewel de transparantie op dit moment verhoogd wordt en de IOR en overige Vaticaanse gelddiensten zich naar internationale standaarden conformeren, is het Vaticaan verre van een transparant instituut. Het is een feodale instelling met de paus als onfeilbaar hoofd en een zeer autoritaire gehoorzaamheidscultuur. Het is niet verrassend dat ze zich in 1929 aan de haren het moeras uittrok aan de hand van de fascisten.

Ik schreef hierboven al, dat ze zich de absolute morele waarheid aanmeet. Zelfs al lijkt het op dit moment de goede kant op te gaan voor wat betreft de financiële wereld, op andere gebieden is dat nog maar de vraag :

In July 2013, the U.N. Committee on the Rights of the Child had sent Francis a request for “detailed information” on the investigations and results of the Vatican’s sex abuse cases. The U.N. wanted transparency on previous offenders, especially so that any who were defrocked under Benedict might not return to civilian society as pedophiles without anyone the wiser. The Holy See had in 1994 ratified the U.N. Convention on the Rights of the Child (CRC), a legally binding instrument that committed it to protecting children. 31 But in nineteen years, the Vatican had in 2012 only submitted a single summary, lacking any details. The U.N. thought that under Francis the church might be more forthcoming. But in November, the Vatican refused to provide the CRC the names or details it had gathered over the years about clerical sexual pedophiles.

En Franciscus sprak in najaar 2013:

“On issues related to abortion, gay marriage and the use of contraceptive methods . . . the teaching of the church, for that matter, is clear, and I am a son of the church, but it is not necessary to talk about these issues all the time.”

“In a decisive and unhesitating ‘yes’ to life” he said that abortion was a product of “a widespread mentality of profit, the ‘throwaway culture,’ which has today enslaved the hearts of so many.”

Het instituut bestaat 2000 jaar, er is een cultuur opgebouwd van geheimhouding, toedekken met de mantel der liefde, corruptie, levend naast misdaad en politiek. Er is geen enkele reden te verwachten dat dit instituut snel zal veranderen. Als het zal veranderen [4]. Er is reden aan echte verandering te twijfelen, het is meer trekken aan een dood paard.

Update 5/4/2016: Vatican Bank may be too corrupt for Pope Francis to save: Posner
(artikel van 4 februari 2015)

Je kunt het ook cynisch bekijken: misschien is datgene wat nu zichtbaar wordt juist de moreel hoge standaard, die zij zichzelf toebedeeld. De morele standaard, die dus juist wel zichtbaar aan het worden is, door alles wat de afgelopen zeventig jaar is gebeurd en gepubliceerd.

Maar een ding is zeker: 1,3 miljard katholieken zijn er en blijven er vooralsnog. Het is niet aan mij om hun geloofsbeleving aan te vechten noch te steunen, maar die massa steunt blijkbaar ook blindelings het Vaticaan.

En als er ergens een probleem is ligt het daar.
Die blind gegeven macht die de kern vormt van de Roomse kerk.

Gegevens:

Posner, Gerald. God’s Bankers: A History of Money and Power at the Vatican. Simon & Schuster. Kindle Edition (2015).

Lees ook bv de recensies in The New York Times, The Chicago Tribune of in Goodreads.


[1] Op de website van de IOR, die sinds 2013 bestaat, wordt het volgende geschreven over de doelstelling:

The purpose of the IOR is one that sets the Institute apart from any commercial financial service provider. It is to serve the global mission of the Catholic Church by way of protecting and growing its customers’ assets and providing them with dedicated worldwide payment services. In order to comply with this noble task that has  been entrusted to the IOR by the Holy Father, the Institute must at all times ensure high-quality products and services, while assuring compliance with financial regulation.

Deze op zich integere doelen zijn het gevolg van de hervormingen uitgevoerd onder paus Franciscus I.

[2] Pollard, John F. Follow the Money. The Tablet. Pollard heeft o.a. Money and the Rise of the Modern Papacy – Financing the Vatican , 1850-1950 geschreven (Cambridge University Press – New York, 2005).

[3] Williams, Paul L. Operation Gladio: The Unholy Alliance Between The Vatican, The CIA, and The Mafia. Prometheus Books. Kindle Edition.

[4] Francis X. Murphy (1974). Vatican Politics: Structure and Function. World Politics, 26, pp 542-559 doi:10.2307/2010100 :

In general, when faced with new or evolving social, economic, ethical, and political problems, the pope and the bishops, functioning as the Magisterium or teaching authority of the Church, tend to adopt a conservative stand based upon the reassertion of traditional values and disciplinary decisions. Nevertheless, despite the continuity claimed for its teachings—Pope Paul VI is fond of asserting that “the Church is consistent with itself—the Church has frequently changed its explanation as well as its attitude in most areas of its theological and disciplinary interests.

Actual change is accomplished by a process that can be best referred to as “reverse English.” When, due to the reflection of its theologians, or the attitude of its faithful who arc confronted with diverse metaphysical, political, social, or philosophical patterns, the Church is about to accept a change in doctrinal explanation or disciplinary directive, the whole of tradition seems to draw itself up and, with saeva indignatio, to refuse to acknowledge the possibility of change. With the publication of a papal or episcopal document that expresses a refusal to budge on the issue, an unwitting acknowledgement is made of the fact that the turnabout is already in process. This mechanism is observable more particularly in the political order; but it is not to be discounted in the doctrinal and disciplinary fields, especially when such teachings cross with political attitudes.

4 gedachten over “God’s Bankers – Een recensie

  1. HansR Bericht auteur

    Aardig artikel in de Catholic Herald : Vatican cancels full external audit of its finances.

    The Vatican has cancelled a full external audit of its finances.

    The Holy See suspended the audit by PricewaterhouseCoopers (PwC) in April in order “to examine the meaning and scope of certain contract clauses”.

    In a statement released today, the Vatican said it had concluded that “by law, the task of performing the financial statement audit is entrusted to the Office of the Auditor General”, rather than an external auditor.

    It insisted that this is “normally the case for every sovereign state”.

    […]

    It denied that the cancellation of the full external audit was a blow to efforts to reform Vatican finances.

    Het blijft interessant en het voorbehoud van Gerald Posner zou wel eens bewaarheid kunnen worden.

  2. Pingback: Boeken | Niet Naar Santiago en Weer Terug

  3. Pingback: Nogmaals Laudato si' | Niet Naar Santiago en Weer Terug

  4. Pingback: Het Vaticaan in de VN en de EU | Niet Naar Santiago en Weer Terug

Geef een reactie