Antisemitisme en Katholieken

Dit is een blog van bijna 4600 woorden. Neem de tijd of kom nog een keer terug.

Inleiding

Wie schrijft over katholieken en fascisme komt niet om het onderwerp katholieken en antisemitisme heen. Niet omdat antisemitisme en fascisme direct samenhangt, maar omdat de specifieke vorm van fascisme die we nazisme noemen, het antisemitisme binnen haar rassentheorie integreerde en de Holocaust organiseerde. Een [grote] vraag is in hoeverre de Roomse Kerk een oorzaak van dat antisemitisme was en/of welke rol het daarin speelde.

Er wringt iets met antisemitisme en katholieken. Hoe de katholieken vandaag de dag ook hun best doen om de relatie met Joden te verbeteren, die zijn daar niet altijd van gediend. En met reden.

In de bespreking van de relatie tussen het fascisme in casu het nazisme en de katholieken, speelt het antisemitisme een grote rol, zeker waar het nazisme en de Holocaust ter sprake komen. Er wordt dan bij voorbeeld met name de nadruk gelegd op de vraag of paus Pius XII antisemiet was of dat hij wel genoeg had gedaan. De vraagstelling draait in elk geval sterk om de persoon van Pius XII. Het zijn op zich interessante vragen, maar even interessant is de vraag in hoeverre dat relevant is.

Ja, de persoonlijkheid van een leider van een autoritair, feodaal, instituut als de Roomse Kerk speelt een rol. Maar meer dan hun persoonlijkheden is denk ik van belang, het systeem waarin ze hun rol speelden.  Als het systeem intrinsiek antisemitische en fascistische waarden had, zal de persoonlijkheid en het karakter van een autoritair absoluut vorst er wel iets toe doen, maar te weinig om een verschil te maken. Datzelfde geldt voor Pius XII.

Het is daarom, dat ik me de vraag stel : wat heeft de Kerk, door de eeuwen heen aan uitspraken gedaan over de Joden, hoe heeft men de Joden behandeld? Anders gezegd : is het antisemitisme systemisch of niet? En kan men, gegeven de invloed van de kerk door de eeuwen heen, het antisemitisme dat leidde tot de Holocaust verklaren?

De enormiteit van die vraag heeft een inventarisatie nodig.  En mijn inventarisatie begint met het kijken naar wat pausen hebben geschreven en gepubliceerd. Canons en encyclieken, concilies.

A History of Catholic Antisemitism: The Dark Side of the Church

Toch is de relatie van de kerk met het antisemitisme niet echt bekend als die van schuldenaar en slachtoffer, sommige boeken en artikelen daargelaten. De kerk zelf doet er alles aan om haar rol te kleineren. Robert Michael zegt [1] :

The search for truth is imperative if Catholics and Jews are to be reconciled. This search requires us to remember the bitterest facts. Without memory, past evils will replicate themselves in new forms. Without memory, we can not complete a healing process that requires us to understand the dark side of things we cherish. Without memory, there can be no solid foundation for a compassionate and productive relationship between Catholics and Jews, in which human similarities override human differences. As the Ba’al Shem Tov has indicated, without memory there can be no redemption.

Het boek van Michael is interessant. Het geeft de geschiedenis van het antisemitisme vanaf het allereerste begin, vanaf de evangelisten, de kerkvaders, via de middeleeuwen naar de moderne tijd. Hij laat de rode draad zien. Hierboven heeft hij het over the bitterest facts.

Er zijn genoeg katholieken – en andere christenen – die dat antisemitisme niet zien als bittere feiten. Er zijn er zelfs die het zien als intrinsiek deel van het katholicisme : het conservatieve contingent katholieken is groter dan u denkt. Ik ken ze. Het is reden genoeg om er een blog over te schrijven.

Daarnaast is de katholieke kerk zelf niet open over haar antisemitisch verleden. De commissie, die de problemen op zou moeten lossen, werd niet echt ondersteund door het Vaticaan. Pius XII liet zijn persoonlijk archief vernietigen en lijkt ondanks zijn dubieuze verleden heilig te worden verklaard. Het antisemitisme blijft onveranderd in de evangeliën staan, dat is een theologische basis en een probleem.

Een andere reden om te kijken naar het antisemitisme van de katholieken is de techniek die gebruikt is om het antisemitisme te propageren : negatie, verbod in omgang, minderwaardigheid, vervreemdbaar object. Diezelfde techniek is gebruikt – wordt gebruikt – bij andere groepen: slaven, islamieten en andere ketters. Michael wijst op de export van het antisemitisme naar andere delen van de wereld. De invloed van de katholieke kerk gaat ver, direct en indirect.

Katholieke wet en regelgeving

Wat heeft de kerk gepubliceerd over Joden en de omgang met Joden? De theologische oorsprong van het antisemitisme ligt in de eerste geschriften en bij de kerkvaders. Maar naarmate de macht van de kerk groeide werden de theologische argumenten omgezet in sociale regels en die regels werden omgezet in wetten. Ik geef hieronder enkele wetgevende stukken van de kerk door de eeuwen heen weer. Ik realiseer me dat volledigheid onmogelijk is.

Uitgaande van de Encyclieken en conciliaire stukken vanuit de Roomse Kerk, ik gebruik in hoofdzaak Engelse vertalingen van de oorspronkelijk Latijnse stukken. Ten eerste omdat ik het Latijn niet machtig ben en ten tweede omdat de Engelse vertalingen op het internet beschikbaar zijn. Het Nederlands is in dit onderwerp niet aan de orde. De bronnen worden aangegeven als hyperlinks waar ze worden gebruikt.

Ik schrijf Joden met een hoofdletter omdat in de stukken van de katholieke kerk duidelijk de populatie wordt bedoeld, die wordt geïdentificeerd door het joodse geloof. Het verschil zoals dat vandaag de dag wordt gehanteerd in de spelling is in deze stukken slecht te maken. Ik kies voor de hoofdletter en gebruik dat in het hele blog.

Het begin

Het christendom begint met de dood van christus en de groep mannen om hem heen, die een kleine anti-Romeinse verzetsgroep waren. Wim Raven heeft daar een leuk kort stukje aan gewijd dat ik op dit blog heb gerefereerd. Ergens moeten de Joden de Romeinen zwaar op de maag hebben gelegen want de Joodse oorlog en de vernietiging van de tempel  rond 70 CE kwam niet uit de lucht vallen. Het was een onrustig gebied voordat de Romeinen kwamen en het is het altijd gebleven.

De daarna volgende geschiedenis van het christendom in het Romeinse rijk, haar verspreiding, invloed en assimilatie in het Romeinse rijk is opmerkelijk. Zeker de machtspositie die het christendom weet te verwerven en haar opname als staatsgodsdienst door keizer Constantijn maken duidelijk dat de afstand van het jodendom groot is geworden. Ik heb hierover al eens geschreven.

Voorlopig sla ik de theologische argumentatie van de kerkvaders over, wellicht kom ik daar later nog op terug. De hierna volgende links en citaten geven een uiterst beperkte weergave van impliciet antisemitisme – door de manier waarop Joden worden beschreven en gekarakteriseerd – en expliciet antisemitisme door de manier waarop de theologische redenaties werden omgezet in regels en wetten.  De doctrine van Augustinus is echter wel van belang te kennen. Michael schrijft:

According to St. Augustine, the Jews were no longer witnesses to their positive relationship to God’s existence and goodness. Instead, like Cain, Jews were to suffer throughout history so that all human beings would realize the penalty for deicide and other religious crimes. This dogma became the predominant position of the Church.

Joden moesten leven om te boeten om katholieken te laten zien wat het was om te zondigen. Ze  verdienden een hel op aarde vanwege hun medeplichtigheid aan de dood van Jezus. Katholieken hebben op individuele basis vaak gezondigd tegen dit principe door een goede relatie op te bouwen of juist door hen te doden. Maar het bleef een basis voor antisemitische maatregelen.

325 – Brief van keizer Constantijn over de datum van pasen

Gedurende  het concilie van Nicea wordt een besluit genomen over de datum van pasen. De katholieken willen niet meer de datum gebruiken die de Joden gebruiken. Keizer Constantijn schrijft een brief met daarin de besluiten en een aantal uitspraken over Joden die invloedrijk zullen blijken:

  • It was declared to be particularly unworthy for this, the holiest of all festivals, to follow the custom[the calculation] of the Jews, who had soiled their hands with the most fearful of crimes, and whose minds were blinded.[…]
  • We ought not, therefore, to have anything in common with the Jews, for the Saviour has shown us another way; […]
  • we desire, dearest brethren, to separate ourselves from the detestable company of the Jews, for it is truly shameful for us to hear them boast that without their direction we could not keep this feast. […]
  • But even if this were not so, it would still be your duty not to tarnish your soul by communications with such wicked people[the Jews]. […]
  • As, on the one hand, it is our duty not to have anything in common with the murderers of our Lord; […]
  • […] and that we should have nothing in common with the Jews.

Die keuze voor de paasdatum is de definitieve verwijdering van het jodendom en het katholicisme en wordt o.a. ook besproken op de Nederlandse site Kerk en IsraelDe breuk van synagoge en kerk vanwege de paasdatum.

1179 – Constitutions Third Lateran Council

Dit oecumenisch concilie vond plaats na het diepgaande conflict met keizer Frederik I von Hohenstaufen (Barbarossa). De verantwoording van de tekst wordt aan het begin gegeven. Dit is ook het concilie waar de Katharen werden geëxcommuniceerd hetgeen de Albigenzer kruistocht onder paus Innocentius III uiteindelijk tot gevolg zou hebben (zie artikel 27). Over de Joden:

26 : Jews and Saracens are not to be allowed to have christian servants in their houses, either under pretence of nourishing their children or for service or any other reason. Let those be excommunicated who presume to live with them. We declare that the evidence of Christians is to be accepted against Jews in every case, since Jews employ their own witnesses against Christians, and that those who prefer Jews to Christians in this matter are to lie under anathema, since Jews ought to be subject to Christians and to be supported by them on grounds of humanity alone. If any by the inspiration of God are converted to the christian faith, they are in no way to be excluded from their possessions, since the condition of converts ought to be better than before their conversion. If this is not done, we enjoin on the princes and rulers of these places, under penalty of excommunication, the duty to restore fully to these converts the share of their inheritance and goods.

1215 – Constitutions Fourth Lateran Council

Gedurende het Vierde Lateraans Concilie werden een aantal expliciete regels over met betrekking tot Joden opgenomen.

Over rente:

The more the christian religion is restrained from usurious practices, so much the more does the perfidy of the Jews grow in these matters, so that within a short time they are exhausting the resources of Christians. Wishing therefore to see that Christians are not savagely oppressed by Jews in this matter, we ordain by this synodal decree that if Jews in future, on any pretext, extort oppressive and excessive interest from Christians, then they are to be removed from contact with Christians until they have made adequate satisfaction for the immoderate burden. Christians too, if need be, shall be compelled by ecclesiastical censure, without the possibility of an appeal, to abstain from commerce with them. We enjoin upon princes not to be hostile to Christians on this account, but rather to be zealous in restraining Jews from so great oppression. We decree, under the same penalty, that Jews shall be compelled to make satisfaction to churches for tithes and offerings due to the churches, which the churches were accustomed to receive from Christians for houses and other possessions, before they passed by whatever title to the Jews, so that the churches may thus be preserved from loss.

Over publieke verschijning

A difference of dress distinguishes Jews or Saracens from Christians in some provinces, but in others a certain confusion has developed so that they are indistinguishable. Whence it sometimes happens that by mistake Christians join with Jewish or Saracen women, and Jews or Saracens with christian women. In order that the offence of such a damnable mixing may not spread further, under the excuse of a mistake of this kind, we decree that such persons of either sex, in every christian province and at all times, are to be distinguished in public from other people by the character of their dress — seeing moreover that this was enjoined upon them by Moses himself, as we read. They shall not appear in public at all on the days of lamentation and on passion Sunday; because some of them on such days, as we have heard, do not blush to parade in very ornate dress and are not afraid to mock Christians who are presenting a memorial of the most sacred passion and are displaying signs of grief. What we most strictly forbid however, is that they dare in any way to break out in derision of the Redeemer. We order secular princes to restrain with condign punishment those who do so presume, lest they dare to blaspheme in any way him who was crucified for us, since we ought not to ignore insults against him who blotted out our wrongdoings.

Over publieke functies

It would be too absurd for a blasphemer of Christ to exercise power over Christians. We therefore renew in this canon, on account of the boldness of the offenders, what the council of Toledo providently decreed in this matter : we forbid Jews to be appointed to public offices, since under cover of them they are very hostile to Christians. If, however, anyone does commit such an office to them let him, after an admonition, be curbed by the provincial council, which we order to be held annually, by means of an appropriate sanction. Any official so appointed shall be denied commerce with Christians in business and in other matters until he has converted to the use of poor Christians, in accordance with the directions of the diocesan bishop, whatever he has obtained from Christians by reason of his office so acquired, and he shall surrender with shame the office which he irreverently assumed. We extend the same thing to pagans.

Over bekeerlingen

Certain people who have come voluntarily to the waters of sacred baptism, as we learnt, do not wholly cast off the old person in order to put on the new more perfectly. For, in keeping remnants of their former rite, they upset the decorum of the christian religion by such a mixing. Since it is written, cursed is he who enters the land by two paths, and a garment that is woven from linen and wool together should not be put on, we therefore decree that such people shall be wholly prevented by the prelates of churches from observing their old rite, so that those who freely offered themselves to the christian religion may be kept to its observance by a salutary and necessary coercion. For it is a lesser evil not to know the Lord’s way than to go back on it after having known it.

Merk de gelijkstelling van saracenen en Joden op in het artikel over kleding. Merk ook de gelijkstelling op van heidenen en Joden in het artikel over publieke functies.

Ditzelfde Vierde Lateraans Concilie heeft specifieke artikelen over ketters en bevat eveneens de oproep tot de tweede kruistocht.

1245 – First Council of Lyons

Dit concilie is een wetgevend, hoofdzakelijk politiek, concilie, dat gehouden werd vooral rond de conflicten in het Heilig Land en de conflicten tussen de pauselijke staten en Frederik II von Hohenstaufen. Een verplichting rond renterekening bij deelnemers van kruistochten komt aan de orde:

If any of those setting out are bound by oath to pay interest, we ordain that their creditors shall be compelled by the same punishment to release them from their oath and to desist from exacting the interest; if any of the creditors does force them to pay the interest, we command that he be forced by similar punishment to restore it. We order that Jews be compelled by the secular power to remit interest, and that until they do so all intercourse shall be denied them by all Christ’s faithful under pain of excommunication. Secular princes shall provide a suitable deferral for those who cannot now pay their debts to Jews, so that after they have undertaken the journey, and until there is certain knowledge of their death or of their return, they shall not incur the inconvenience of paying interest. The Jews shall be compelled to add to the capital, after they have deducted their necessary expenses, the revenues which they are meanwhile receiving from property held by them on security.

1431 – Decreten en constituties  van het Concilie van Bazel

Het concilie van Bazel was het oecumenisch concilie van Martinus V, die paus was geworden na het concilie van Konstanz waar het Grote Schisma was beëindigd. In een politiek uiterst complexe situatie, die hier verder niet aan de orde komt, werden een groot aantal regels en wetten gepubliceerd. Ik ga hier verder niet op in en zoek ook niet uit welke regels wel of niet uiteindelijk van kracht zijn geworden. In de context van uitspraken over en regels voor Joden is dat minder van belang. Het is de intentie van de regel die leeft onder de leiding van de rooms katholieke Kerk die hier telt.

In het decreet over Joden en neophyten (recent gedoopten) wordt instructie gegeven over hoe bekeerlingen te benaderen en te onderwijzen. In die zin is het een weergave van de bekeringsdrang van de Kerk. Daarnaast worden beperkingen gegeven voor Joden en andere ongelovigen (mijn accentuering).

Furthermore, renewing the sacred canons, we command both diocesan bishops and secular powers to prohibit in every way Jews and other infidels from having Christians, male or female, in their households and service, or as nurses of their children; and Christians from joining with them in festivities, marriages, banquets or baths, or in much conversation, and from taking them as doctors or agents of marriages or officially appointed mediators of other contracts. They should not be given other public offices, or admitted to any academic degrees, or allowed to have on lease lands or other ecclesiastical rents. They are to be forbidden to buy ecclesiastical books, chalices, crosses and other ornaments of churches under pain of the loss of the object, or to accept them in pledge under pain of the loss of the money that they lent. They are to be compelled, under severe penalties, to wear some garment whereby they can be clearly distinguished from Christians. In order to prevent too much intercourse, they should be made to dwell in areas, in the cities and towns, which are apart from the dwellings of Christians and as far distant as possible from churches. On Sundays and other solemn festivals they should not dare to have their shops open or to work in public.

In de politieke context van een latere fase van het concilie in Florence wordt nog het volgende gepostuleerd:

[…] that certain wicked men dwelling in Basel have plotted in these days so as to breach the unity of holy church, and since we fear that they may seduce some of the unwary by their deceits and inject them with their poisons, are forced to proclaim in like words to the people of our lord Jesus Christ entrusted to us, depart from the tents of these wicked men, particularly since the Christian people is far more numerous than the Jewish people of those days, the church is holier than the synagogue, and the vicar of Christ is superior in authority and status even to Moses.

1751 – A Quo Primum – Over Joden en christenen die in dezelfde plaats wonen

Polen is katholiek geworden in de tiende eeuw gedurende de regering van Mieszko I. Rond 1750 was blijkbaar in het toenmalige Polen een probleem ontstaan voor de katholieken. Een probleem dat er vooral een van hegemonie en economie lijkt te zijn.  En onder referentie naar het verzet tegen de Lutheranen en de vrijheid van geweten (van geloof) wordt het verzet tegen de Joden beargumenteerd :

Our credible experts in Polish affairs and the citizens of Poland itself who communicated with Us have informed Us that the number of Jews in that country has greatly increased. In fact, some cities and towns which had been predominantly Christian are now practically devoid of Christians.

The Jews have so replaced the Christians that some parishes are about to lose their ministers because their revenue has dwindled so drastically. Because the Jews control businesses selling liquor and even wine, they are therefore allowed to supervise the collection of public revenues. They have also gained control of inns, bankrupt estates, villages and public land by means of which they have subjugated poor Christian farmers. The Jews are cruel taskmasters, not only working the farmers harshly and forcing them to carry excessive loads, but also whipping them for punishment. So it has come about that those poor farmers are the subjects of the Jews, submissive to their will and power. Furthermore, although the power to punish lies with the Christian official, he must comply with the commands of the Jews and inflict the punishments they desire. If he doesn’t, he would lose his post. Therefore the tyrannical orders of the Jews have to be carried out. […]

But what is even less comprehensible is that Jews fearlessly keep Christians of both sexes in their houses as their domestics, bound to their service. Furthermore, by means of their particular practice of commerce, they amass a great store of money and then by an exorbitant rate of interest utterly destroy the wealth and inheritance of Christians.

Het antisemitisme van de 19e eeuw toont zich al, Der Ewige Jude is zichtbaar en de parallel met de vluchtelingen crisis van begin 21e eeuw is aanwezig.

Met referentie aan de Abt van Cluny Pierre le Venerable (zie Ordonner et Exclure van Iogna-Prat) en de heilige Sint Bernard wordt gesteld dat de Joden niet uitgeroeid mogen worden omdat dat goed is voor de Kerk en de katholieken :

Doesn’t the Church every day triumph more fully over the Jews in convicting or converting them than if once and for all she destroyed them with the edge of the sword: Surely it is not in vain that the Church has established the universal prayer which is offered up for the faithless Jews from the rising of the sun to its setting, that the Lord God may remove the veil from their hearts, that they may be rescued from their darkness into the light of truth. For unless it hoped that those who do not believe would believe, it would obviously be futile and empty to pray for them. (epistle 365).

De bekeringsdwang – die nog steeds in de  kerkwet verankerd is – toont zich om vervolgens te stellen dat men alle reeds beschreven maatregelen uit moet voeren :

But if it is asked what matters the Apostolic See forbids to Jews living in the same cities as Christians, We will say that all those activities which are now allowed in Poland are forbidden; these We recounted above. There is no need of much reading to understand that this is the clear truth of the matter. It is enough to peruse decretals with the heading ‘de Judaeis, et Saracenis’; the constitutions of Our predecessors, the Roman Pontiffs Nicholas IV, Paul IV, St. Pius V, Gregory XIII and Clement VIII are readily available in the Roman Bullarium. To understand these matters most clearly, Venerable Brothers, you do not even need to read those. You will recall the statutes and prescripts of the synods of your predecessors; they always entered in their constitutions every measure concerning the Jews which was sanctioned and ordained by the Roman Pontiffs.

Hij verwijst in artikel 5 naar de volgende, oude, reeds bestaande maatregelen:[…] to strip them of the property they had taken from Christians or had acquired by usury;

 

  1. […] forbade Christians under heavy penalties to accept permanent domestic service under Jews.
  2. […] that it was fitting for Jews to serve Christians rather than vice versa[…]
  3. Let not the sons of the free woman be servants of the sons of the handmaid; but as servants rejected by their lord for whose death they evilly conspired, let them realize that the result of this deed is to make them servants of those whom Christ’s death made free
  4. […] forbidding Jews to be promoted to public offices since in such circumstances they may be very dangerous to Christians.

Om tot slot ook nog te refereren aan de uitzetting van de Joden uit Frankrijk en de goedkeuring daarvan door Innocentius IV.  Merk overigens de gelijkstelling van Joden en saracenen op.

1873 – Quartus Supra : On The Church In Armenia

Drie jaar na het verlies van de pauselijke staten en de teloorgang van de wereldlijke macht, als gevangene van het Vaticaan, schreef Pius IX veel over de nieuwe situatie die hij zag als een schisma. Hier is vooral van belang hoe hij tussendoor de Joden neerzet als het volk dat de beschuldiging heeft uitgevonden dat door de katholieken inbreuk wordt gemaakt op de rechten van de opperste keizer in een document dat verder met Joden niets te maken heeft :

But it is also said that We have infringed upon the rights of the supreme emperor. This is a common calumny worn thin by the long use heretics have made of it. The Jews first invented it in opposition to Christ and God; then pagans very often used it not only before the Roman emperors and heretics, but even before Catholic princes.

Het antisemitisme is impliciet.

Besluit

Er is geen beginnen aan om volledigheid te willen. De complexiteit van het katholieke gebruik (sic) van Joden is enorm : men beschouwde hen als lijfeigenen en kon dus soms gebruik maken van hen om hen even later weer te vervolgen.

Met name de Joodse geschiedenis in Spanje is complex. Antisemitisme dat al zeer vroeg begon tijdens de Visigothen :

The tides turned even more dramatically following the conversion of the Visigothic royal family under Recared from Arianism to Catholicism in 587. In their desire to consolidate the realm under the new religion, the Visigoths adopted an aggressive policy concerning the Jews. As the king and the church acted in a single interest, the situation for the Jews deteriorated.

Antisemitisme dat gematigd werd overgenomen werd door de Moren en dat vervolgens versterkt werd gereactiveerd door de Katholieke Koningen. Spanje werd de ultieme hel voor de Joden.

Het katholieke systeem heeft tot aan het Tweede Vaticaans concilie het antisemitisme in haar systeem gehad en pas met Nostra Aetate (richtlijn van Willebrands) neemt het katholicisme formeel afscheid van het antisemitisme.

Maar oude gewoonten sterven langzaam en dezelfde mentaliteit bestaat nog steeds. Een zwaluw maakt nog geen lente en een uitspraak van een paus doet geen twintig eeuwen antisemitisme teniet. Feitelijk staan de katholieken met hun antisemitisme aan de basis van wat een bron van ellende zal zijn in onze westerse beschaving en waarvan de technieken van onderdrukking en vervolging hun weg zullen vinden in de wereld van kolonisatie en uitbuiting.

Om mijn vraag uit de inleiding dan maar even te beantwoorden : ja, ik denk dat het antisemitisme systemisch is in het katholicisme en dat het de basis heeft gevormd voor de Holocaust. Dat de Roomse Kerk daar een rol in speelde is al duidelijk geworden in verschillende hieraan voorafgaande blogs.

En Pius XII, tsja. De propagandaoorlog rond zijn persoon gaat door, katholieken zelf claimen dat hij meer dan 800.000 levens zou hebben gered. Pius XII zou zelfs geplot hebben tegen Hitler. Dat lijkt toch wat overdreven. Opvallend is ook dat dit soort spin vooral uit katholieke hoek komt. Het wikipedia-artikel is ter discussie.

Ik denk ook dat het antisemitisme niet meer uit het systeem gaat.
Dat het veelvormig is, terugkerend en herhalend.

Ik kom er vast nog eens op terug (zie ook: Katholiek antisemitisme – twee recensies).

 

[1] A History of Catholic Antisemitism: The Dark Side of the Church,  R. Michael, 31 maart 2008, Springer. e-book. Zie hier voor de recensie.

2 gedachten over “Antisemitisme en Katholieken

  1. HansR Bericht auteur

    In een reactie op de eerste aflevering van het EO-programma ‘De Kanarie in de Kolenmijn’, Vooral veel nare open deuren over antisemitisme in Nederland schrijft Roemer van Oordt aan het eind:

    Afsluitend: de uitzending lijkt mij vooral een klap in het gezicht van veel joodse Amsterdammers, die zich al dan niet georganiseerd en met of zonder moslims of andere bondgenoten inzetten om de strijd tegen antisemitisme en alle andere vormen van discriminatie en uitsluiting tegen te gaan. Ik kan me niet voorstellen dat Hanneke Groenteman een uitzending over antisemitisme wilde maken die op Geen Stijl als ‘overwinning’ wordt gevierd, terwijl ze nauwelijks context en duiding geeft en verbinders uit de joodse gemeenschap als Lody van de Kamp, Chantal Suissa, Fred Salomon, Menno ten Brink, Erwin Brugmans, René Dotsch en vele anderen niet aan het woord laat. Een gemiste kans.

    Dat is opmerkelijk.

    Is de EO nu werkelijk niet in staat een gebalanceerde documentaire te maken? Groenteman lijkt geen inbreng gehad te hebben, in het draaiboek, volgens een recensie op Sargasso. Het is dus echt de evangelische omroep, die een faaldocu maakt over antisemitisme waar blijkbaar rechts Nederland zich wel in kan vinden.

    Het christelijk geloof heeft zich vanaf 1517 geuit in vele richtingen, waaronder de conservatieve evangelische. De Roomse kerk probeert steeds intensiever al die christelijke stromingen weer onder een vleugel te krijgen.

    Het is dan zeer opvallend, dat het antisemitisme op deze wijze weer volop in de verwarring wordt geplaatst. Vanuit een religieus georiënteerde omroep, met blijkbaar rechts echoënd gejuich.

    (ik schrijf dit nav de gelinkte blogs, niet nav de uitzending zelf)

  2. Pingback: Katholiek antisemitisme – twee recensies | Niet Naar Santiago en Weer Terug

Geef een reactie