Het Vaticaan in de VN en de EU

Inleiding [1]

De positie van de Heilige Stoel (het Vaticaan) [2] binnen de VN en de EU is niet helemaal eenvoudig te begrijpen. De Heilige Stoel moet niet worden verward met Vaticaanstad. Het is de Heilige Stoel die de internationale juridische entiteit is, die politieke relaties onderhoudt. Hoewel ze geen staat is in de klassieke zin van het woord, wordt de Heilige Stoel wel de facto door de internationale gemeenschap, zowel op politiek als op juridisch gebied, zo gezien. Dat maakt haar uniek. Het maakt het ook mogelijk haar politieke positie duidelijk te maken.

De religieuze positie van de paus, de bisschop van Rome, als leider van de katholieke religie, is duidelijk en onaantastbaar. Die religieuze positie komt hier verder niet ter sprake, die is minder interessant. Theologen, religieuzen, priesters, bisschoppen en ja, leken, kunnen dat beter en doen dat uitgebreider. U moet dan wel elders gaan lezen.

Het is het politieke instituut, dat andere mensen, al dan niet religieus, beroerd. Het is ook het politieke instituut dat veel minder aandacht krijgt in de publiciteit dan je zou mogen verwachten. Men ziet Rome als een religieus instituut en hoewel daar wel iets voor te zeggen is, is Rome vooral een politiek instituut. Een politiek instituut dat zich in de loop van 2000 jaar heeft ontwikkeld en nog steeds actief is.

De politieke positie van Rome is onduidelijker dan haar religieuze positie. Niet alleen was de positie van Rome in het staatkundig landschap onduidelijk tot amorf, haar politieke wensen zijn ook niet altijd even duidelijk en de politieke velden waarop Rome invloed uitoefent (of uit wil oefenen) zijn niet altijd uitgesproken. Toch is er de laatste tien jaar veel duidelijk geworden en meer publiek vastgelegd. Met name na het verzet tegen de aanwezigheid van het Vaticaan bij de VN (vanaf 1999) en het EU-grondwet debacle uit 2005 is toch wel meer helderheid gekomen zoals uit het hierna volgende zal blijken.

Reden om de wijze waarop de wereld omgaat met het Vaticaan – en het Vaticaan met de wereld – eens samen te vatten. Met name haar plek in de VN en de EU, haar bilaterale relaties en haar politiek.

De Verenigde Naties

Tot 1945

Historisch gezien heeft de kerk zich, vanaf haar ontstaan, ontwikkeld tot een totalitaire instelling, die erin slaagde de samenleving te beheersen (met hel en vagevuur als angstbeelden en hemel als oplossing) [3]. Die totalitaire instelling had haar hoogtepunt in de 11e – 13e eeuw waarna ze, met het conflict met de Franse koning Philips de Schone en het proces rond de Tempeliers als breekpunt, stapsgewijs haar macht weer af moest geven met de Franse revolutie als opmerkelijk tweede breekpunt. Tot het verdrag van Lateranen hangt de Roomse Kerk dan als een dood paard aan de samenleving, elke ontwikkeling bestrijdend. Dat proces is een paar keer eerder op dit blog aan de orde geweest , vooral als men de geschiedenis met het fascisme beziet.

De internationale samenleving beweegt zich dan na de eerste wereldoorlog naar samenwerking en overleg. De Volkenbond (League of Nations) wordt opgericht in 1919. Het Vaticaan maakt in eerste instantie kenbaar dat ze het betreurt dat ze geen lid kan zijn, internationale samenwerking met het religieuze instituut – het Vaticaan heeft dan nog niet de internationale juridische status van vandaag – wordt wel gepropageerd. Groot Brittannië en Italië verzetten zich tegen die samenwerking. In juni 1920 ontkent Rome expliciet dat er een voorstel zou zijn voor een vertegenwoordiging van het Vaticaan in de Volkenbond. In 1923 maakt de heilige stoel duidelijk dat haar competentie ligt op het gebied van moraal en internationaal recht. Pollard beschrijft [4] dat dit proces van positiebepaling gedurende de onderhandelingen van het Pact van Lateranen nog niet klaar was. De positie van het Vaticaan in de internationale gemeenschap blijft vaag [5] maar het Vaticaan zelf maakt duidelijk dat van lidmaatschap van de Volkenbond geen sprake kan zijn :

…because it could not agree to one of the conditions of membership, that is to take part in wars against members who violated the Covenant, members who might be Christian States. (Pollard p. 83)

Merk op, dat de Kerk zich dus niet principieel tegen oorlog uitspreekt, alleen tegen oorlog van christelijke staten onderling . Een houding die over het algemeen ook als een van de oorzaken wordt gezien van de kruistochten (export van geweld naar niet christelijke landen en dus lokaal vermindering van geweld).

Daarnaast wordt duidelijk dat lidmaatschap van een organisatie als de Volkenbond op gespannen voet staat met de neutraliteit, zoals die wordt geëist in het Pact van Lateranen.

Het Vaticaan blijft langs de zijlijn, niet deelnemend maar wel invloed eisend door te stellen dat haar competentie ligt op het gebied van moraal en internationaal recht. Ze beweegt zich via haar diplomatieke kanalen, de pauselijke nuntii, maar neemt aan geen enkele organisatie deel.

Na 1945

Als op 26 juni 1945 het handvest van de VN wordt ondertekend is het Vaticaan daar niet bij. In tegenstelling tot haar afwijzing van de Volkenbond probeert het Vaticaan wel lid te worden van de VN. In 1944 onderzoekt ze dat en stelt de vraag of ze lid kan worden en de VS antwoordt:

It would seem undesirable that the question of the membership of the Vatican State be raised now. As a diminutive state the Vatican would not be capable of fulfilling all the responsibilities of membership in an organization whose primary purpose is the maintenance of international peace and security. (…) Membership in the organization would not seem to be consonant with the provisions of Article 24 of the Lateran Treaty, particularly as regards spiritual status and participation in possible use of force. Non-membership would not preclude participation of the Vatican State in social and humanitarian activities of the organization nor impair its traditional role in promotion of peace by its usual influence.

Bron: Wiki ; zie ook dit document of de lokale kopie.

Anders gezegd: men vindt het beter dat het Vaticaan geen lid wordt vanwege conflict met het Verdrag van Lateranen en omdat het strijdig is met de afmeting van het staatje. Het Vaticaan kan beter doen waar het als religieus instituut voor staat: sociale en humanitaire activiteiten ontplooien en vrede prediken via de gangbare kanalen. De VS heeft duidelijk geen behoefte aan het Vaticaan als lid van de VN en zo ver zal het ook niet komen. De Heilige Stoel ziet af van lidmaatschap.

Maar het Vaticaan wil er wel bij zijn en vraagt uiteindelijk in 1964 de Special Observer Status aan. Het geeft haar het recht mee te praten, de agenda te beïnvloeden. Rechten, die zich ontwikkelden en die de Kerk de mogelijkheid gaven politiek te bedrijven en beslissingen te beïnvloeden. Die status heeft het Vaticaan tot de dag van vandaag.

Verzet tegen de status van het Vaticaan

De positie van het Vaticaan bij de VN heeft altijd vragen opgeroepen. In het hier eerder besproken NSSM-200 komt dat ook aan de orde. Vanaf 1999 verzet de NGO Catholics For Choice (met 70 andere NGO’s) zich tegen de status van het Vaticaan bij de VN maar in 2004 wordt de observer status nogmaals bevestigt. Het Vaticaan kan haar politieke werk blijven uitoefenen.  [ zie ook dit artikel in Trouw van de See Change campagne]

En sterker, ze lijkt het als opstapje te zien. Aartsbisschop Celestino Migliore, toenmalige Permanent Observer to the United Nations stelt:

We have no vote because this is our choice. [… the current status] is a fundamental step that does not close any path for the future. The Holy See has the requirements defined by the UN statute to be a member state and, if in the future it wished to be so, this resolution would not impede it from requesting it.

Anders gezegd: we zijn hier en we gaan niet meer weg, wellicht worden we zelfs ooit een stemmend lid [6].

Het Vaticaan is het enige religieuze instituut, de enige wereldreligie, met de status van staat. Met een juridische status die haar de mogelijkheid geeft te functioneren als een staat. Met de bijbehorende diplomatieke en politieke kanalen.

Het Vaticaan en de EU

Tot 1950

De geschiedenis van het Vaticaan en de EU begint feitelijk in het jaar nul maar zo ver wil ik niet teruggaan, in het kader van de plek van het Vaticaan bij de VN is al opgemerkt, dat het Vaticaan zich had ontwikkelt tot totalitair regime – met een maximum rond het jaar 1200 – en weer terug. Een proces dat nog steeds gaande lijkt.

Na de Franse revolutie – in elk geval na het Weens Congres van 1814/15 – was de politieke positie van het Vaticaan onveranderd. Sterker: de Heilige Alliantie , Rusland, Duitsland en Oostenrijk (Appointed by Providence : Benoemd door de Voorzienigheid), die een gevolg was van dat congres heeft tot de eerste wereldoorlog bestaan. Maar het was al tijdens de Krim-oorlog dat het Heilige verbond niet succesvol was. De toevoeging ‘Heilig’, duidt op de invloed van Rome. Het is ondenkbaar dat deze Alliantie zonder inmenging van Rome zou hebben gefunctioneerd [7].

Wat in deze context van belang is, is de kwalificatie ‘Heilig’ van die alliantie. Het zijn de godgekozen leiders die samengaan. Juist dat godgekozene wijst op de invloed van het Vaticaan. Een invloed die pas vlak voor WO I lijkt te verdwijnen als paus Leo XIII aan Keizer Wilhelm II van Duitsland vraagt weer het zwaard van de kerk te zijn (wat Wilhelm weigert).

Meerdere verbonden van later datum hebben uiteindelijk WO I ingeleid. Het is hier niet de plaats om de hele geschiedenis van Europa vanaf de Franse Revolutie te bespreken, maar er moet wel duidelijk worden gemaakt dat het Vaticaan, als herder van de godgekozen leiders, invloed had en nam. De ontstane chaos na Wenen van de 19e eeuw, die leidt tot WO I, is zeker ook te danken aan het vasthouden door het Vaticaan, aan de godgegeven macht, aan de aristocratie. Een aristocratie die haar macht en rijkdom niet wenste af te geven. In die zin is het Vaticaan zeker medeschuldig aan WO I.

Toch is de politieke positie van het Vaticaan in de 19e eeuw onduidelijk, meestal onbenoemd en amorf en als de pauselijke staten in 1870 verdwijnen, verdwijnt bijna letterlijk de grond onder de pauselijke voeten. Het Vaticaan bleef uiteindelijk, zonder moderne context, in een steeds sneller veranderende wereld. Rome heeft zich dat gerealiseerd, uiteindelijk de de facto situatie geaccepteerd en geprobeerd zichzelf weer een fundament te geven. Dat had succes en resulteerde in het Pact van Lateranen, waarna de moderne tijd voor de Kerk kon beginnen. En dat begin ving aan met een leerproces dat duurde tot 1950. Pacelli, paus Pius XII, die de fascistische fase van de Kerk had ingeluid en begeleid, moest uiteindelijk de nederlaag van het fascisme accepteren en Rome moest haar politiek weer op andere manier in de wereld zetten.

Europa en het Vaticaan moesten hun relatie gaan herzien.

Na 1950 – de diplomatie

Als in 1944 de BENELUX wordt gevormd is dat een signaal voor samenwerking na de oorlog en in een sneltreinvaart worden dan samenwerkingsovereenkomsten gesloten. Voor een uitgebreidere geschiedenis van de EU verwijs ik naar de Wikipedia – let vooral op het historie diagram – en de site van de EU zelf (waar het Vaticaan niet ter sprake komt).

In het begin is de samenwerking binnen de EU vooral economisch en heeft het Vaticaan sowieso geen relatie met de samenwerkingsverbanden, maar houdt de bilaterale diplomatieke kanalen met de individuele landen open via de pauselijke nuntii en haar bisschoppen. De ondergrondse kanselpolitiek zoals ik die noem. Onduidelijk en ongestructureerd (bezien vanuit de landen). De oude structuur, de 19e eeuwse, situatie blijft gehandhaafd vanuit het Vaticaan bezien.

Maar als in 1968 het samenwerkingsverdrag wordt getekend wordt het noodzakelijk om ook op diplomatiek niveau iets te gaan doen en het Vaticaan wordt vanaf 1970 op EU-niveau gerepresenteerd door een pauselijke nuntius. De EU laat zich bij het Vaticaan representeren door de vertegenwoordiger van de EU bij de VN in Rome

Als er dan in 1987 een politieke unie ontstaat met in 1993 daadwerkelijk het EU verdrag gaat er iets veranderen.

In de tussentijd heeft het Vaticaan een doorslaggevende rol gespeeld bij de val van het communisme door met name in Polen, het katholieke polen, met geld en kansel een intrigerende rol te spelen. Dat proces is o.a. beschreven in Gods Bankers. Dat proces laat zien hoe het Vaticaan, gewoon met haar bestaande relaties en netwerk, in staat is om populistische processen te beïnvloeden. In het geval van het communisme had ze duidelijk de steun van de westerse wereld en paus Johannes Paulus II werd op handen gedragen. Toch zien de leiders van de EU – en vrij zeker ook wel elders ter wereld – dit waarschijnlijk als een waarschuwing: het Vaticaan is geen doetje.

Gedurende de vorming van de EU in de jaren tot 2005 blijkt dan dat de eisen die de EU stelt aan lidmaatschap het Vaticaan uitsluiten: het Vaticaan is een theocratie, een niet erfelijk feodaal systeem. Dat feit alleen al is voldoende: het Vaticaan is geen democratie. Maar het Vaticaan bemoeit zich wel overal mee, heeft een lange geschiedenis in Europa en wordt omgeven, ingesloten, door Italië. De EU kan het Vaticaan ook niet negeren (nog los van het feit dat het Vaticaan toen al status bij de VN had).

Terwijl de vorming van Europa in hoog tempo doorgaat, blijft het Vaticaan op de oude wijze politiek bedrijven en als begin 21e eeuw de grondwet van Europa vorm krijgt dringt Rome aan op het vastleggen van de christelijke basis in die grondwet [8]. Dat gevecht wordt verloren en in de preambule wordt de heterogeniteit van Europa in 2003 verwoord als:

Geïnspireerd door de culturele, religieuze en humanistische tradities van Europa, waarvan de waarden, die immer deel hebben uitgemaakt van zijn erfgoed, de centrale rol van de mens en zijn onschendbare en onvervreemdbare rechten, alsmede de eerbiediging van het recht, in de samenleving hebben verankerd,

Dat is aanzienlijk pluriformer dan oorspronkelijk gewenst door de Kerk. De grondwet wordt afgeschoten in referenda in Nederland en Frankrijk, maar krijgt een tweede leven in 2005 als Verdrag van Lissabon. Dat is van belang, want nu is er duidelijk reden om echte relaties aan te knopen. Op 5 mei 2006 gaat José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese commissie, op bezoek bij het Vaticaan en opent zo de weg voor volledige diplomatieke betrekkingen:

The first Head of the EU Delegation in Rome, Mr Luis Ritto, was accredited to the Holy See on 24 June 2006, following approval by the EU Member States on 4 April 2006. The visit by President of the European Commission, José Manuel Barroso, to Pope Benedict XVI on 5 May 2006 opened the way for this accreditation, and showed the interest and commitment of the EC President to establish full diplomatic relations between the European Union and the Holy See. With this accreditation, the European Union brought the relations to an appropriate footing of reciprocity, the Holy See having already established diplomatic relations with the EU in 1970 and having detached a Diplomatic Nuncio ever since.

Een monetaire overeenkomst met het Vaticaan bestaat sinds 2009 en het Vaticaan voert de Euro als munt. Tevens heeft het Vaticaan het Schengen-akkoord geratificeerd.

Na 1950 – de politiek

Maar diplomatie is nog geen politiek bedrijven. Diplomatie is een interface. De echte politiek wordt binnenskamers bedreven. Lobby. Relaties. Werkgroepen, lobbygroepen. En dat is iets wat de Roomse Kerk uitstekend beheerst. Het is haar werk, het is haar doel. Zo constateerde ook Ko Colijn in Vrij Nederland (via Clingendael) bij het afscheid van Benedictus XVI in 2013.

Een groot moment was het tekenen van het transparantieprotocol van de EU in 2014 voor de COMECE. Naast de diplomatieke kanalen is er nu een officieel lobbykanaal van de Roomse Kerk.

Dat betekent, dat de relatie tussen Vaticaan en EU meer gereguleerd en zichtbaar is. Niet alleen de diplomatie, de formele kanalen, maar juist het politieke handwerk wordt zichtbaar. Dat houdt ook in dat het beter beschrijfbaar en begrijpbaar is voor eenvoudige burgers zoals u en ik. Althans, als men zich aan het protocol houdt.

Want dat houdt niet in, dat het katholieke politieke proces ineens veranderd is. Dat houdt ook niet in, dat de katholieken ineens minder invloed willen hebben. De COMECE – de groep bisschoppen die de lobby interface met de EU vormen – schrijft in haar inschrijving in het transparantieregister:

However, we would like to emphasise that the lobbying/interest representation terminology – still used in a generalised way in parts of the Register (in the introductory sentence to the Code of Conduct; in various passages of the ‘Guidelines’ document) – cannot be applied to us as a Church representation.

On the basis of Article 17(3) of the Treaty on the Functioning of the European Union, we are involved in dialogue with the EU institutions as a representation of a religious entity, having a specific contribution to make and a peculiar identity, status and dignity, not as a lobby group or interest representative or single-issue organisation. We see our contribution as being of a moral and ethical nature. This contribution is constantly inspired by the Gospel and by the Catholic Church’s reflection on the dignity of each human being as created in God’s image. We operate on the basis of ethical values, in search of the common good, not in the name of ‘business’ or ‘interests’ (as typical features of lobbying and interest representation). Finally, we are not conditioned by third-parties’ interests.

Een voorzet tot de politieke velden waar het Vaticaan zich op begeeft vindt men in hun entry in het transparantieregister, dat ik hierboven gelinkt heb en in dit Wiki-artikel. De Syllabus van fouten bij de encycliek Quanta Cura is niet vergeten en de conservatieve vleugel van de Kerk zal daar zeker op teruggrijpen. De politiek van de Roomse Kerk beperkt zich niet uitsluitend tot wel of niet condooms.

De manier van politiek bedrijven tijdens de Poolse crisis in de jaren 80 waarop de val van het communisme volgt, ligt nog vers in het geheugen. De [wijze van] beïnvloeding op het gebied van ethiek en bevolkingspolitiek is hier al uitgebreid beschreven.

Dat zijn zeker geen uitputtende lijsten misschien kom ik er later nog eens op terug, maar het geeft een indruk waar het Vaticaan zich mee bezig houdt. Dit blog beschrijft alleen de structuren waarbinnen het Vaticaan zich beweegt of dient te bewegen.

Bilaterale relaties van het Vaticaan

Het Vaticaan heeft bilaterale relaties met vrijwel alle landen die lid zijn van de VN met uitzondering van de Volksrepubliek China en Noord-Korea. Het Vaticaan erkent Palestina maar verder geen enkel ander niet-VN land met uitzondering van de Chinese Republiek (Taiwan).

De lijst met diplomatieke relaties is hier te vinden. Volstaat te zeggen dat in de meeste gevallen de politieke wensen van het Vaticaan zeker ook via de diplomatieke kanalen zullen worden overgebracht. Het gewone politieke handwerk vindt plaats via kansel, lobby en verenigingen.

Politiek en geld

Ik heb al iets geschreven over geld en het Vaticaan en Gods Bankers geeft een aardig opstapje. Maar hoe kijkt het Vaticaan zelf aan tegen haar geld, haar politiek (bv de actie van JP II naar Solidariteit in de Poolse zaak) en haar soevereiniteit. Een interessante katholieke visie naar aanleiding van de opmerking van Celestino Migliore (The Holy See has the requirements defined by the UN statute to be a member state) hierboven is The Holy See toward financial transparency. With some contraindication uit 2011 met het volgende citaat :

Holy See is a State with its own sovereignty. Every single country can use its money at his personal discretion. If a country wants – through diplomatic channels – secretly finance any sort of organism or association, no one has the right to control the money they transfer. The same can do Holy See. One of the strong points of the accusation on Wojtyla beatification was brought on the basis of the money Wojtyla and his entourage would eventually send to Solidarnosc. A Vatican official – who wants to remain anonymous – explains that «this is part of the mission of the Church. The Church is free to use its money in the way is believed more proper, in order to help the populations to set free from the oppression or to help Christian communities wherever in the world».

Een duidelijker uitspraak over hoe het Vaticaan denkt over het gebruik van geld en manipulatie van politieke situaties is bijna niet te krijgen.

(NB: overigens gaat het om een transparantie die niet vervuld zal worden)

Conclusie

Het Vaticaan heeft een geschiedenis en traditie van politiek bedrijven, die geen enkele andere wereldreligie heeft. De ontwikkeling van de jaren na WO II heeft de Kerk gedreven naar een institutionalisering van haar politieke systeem, die beter past op de grote politieke organisaties als de VN en de EU.

Tevens is in de loop van de tijd, sinds de Franse Revolutie, de juridische status van de Heilige Stoel (Het Vaticaan) zo ver geëvolueerd, dat de Heilige Stoel daadwerkelijk functioneert als staat, hoewel ze dat in vele opzichten niet is.

Dat inhaken in die grote organisaties, zal de andere grote religies en levensfilosofieën achterstellen.

Verzet tegen de politieke mogelijkheden van het Vaticaan bestaat o.a. vanwege:

  1. De achterstelling van andere religies
  2. Haar politiek van bevolkingspolitiek en ethiek en de invloed die dat heeft op niet katholieken (merk op dat ook katholieken het er vaak niet mee eens zijn)
  3. De conservatieve bias van de bedreven politiek (- edit 28 maart 2017 : voor de risico’s zie bv Burke, Bannon, Trump en Franciscus).
  4. Het oneigenlijk gebruik van de staande organisatie voor bevolkingsgroepen, die geen relatie hebben met katholieken.

Het aanhaken aan de grote organisaties laat onverlet, dat het Vaticaan politiek bedrijft via haar normale organisaties aan de basis, via de kanalen zoals eerder beschreven. Opus Dei kunnen we waarschijnlijk beschouwen als zo een basisorganisatie, zo ook Dignitatis Humanae Institute zie Burke, Bannon, Trump en Franciscus (edit 28 maart 2017 ).

Rome heeft steeds meer de neiging zich te richten tot de hele wereldbevolking. Men kan zich daar bij afvragen of dat legitiem is of dat het bewust uitdagend, manipulerend of schofferend is.

Hoe de Vaticaanse politiek ook wordt bedreven, duidelijk lijkt wel dat ze zich aan de rechterkant van het politieke spectrum bevindt. Conservatief op het fascistische af. Al lijkt er iets te veranderen, die verandering is er nog niet definitief.

En hoe dan ook: een ondemocratische theocratie een rol geven binnen democratische organisaties lijkt het binnenhalen van een wolf in schaapskleren. Ik heb het al eerder gezegd: de Syllabus van fouten kan worden gezien als een checklist. Vaticaanse politiek is er een van lange adem. Als we de democratie een warm hart toedragen, hoort de Roomse Kerk daar niet in thuis.

NB: dit stuk is gecorrigeerd (spelling) met twee kleine – gemarkeerde – toevoegingen op 28 maart 2017. Er zijn geen structurele wijzigingen aangebracht.


[1] In dit stuk link ik naar pagina’s op het internet. Met name waar het de Wikipedia lemma’s betreft, link ik naar de Engelstalige versie omdat die over het algemeen uitgebreider en beter gedocumenteerd zijn.

[2] De heilige stoel en het Vaticaan wordt hier inwisselbaar gebruikt. Het is niet equivalent met Vaticaanstad.

[3] Zie bv: Cultuur van middeleeuws Europa, Jacques, Jacques Le Goff, Wereldbibliotheek, 18 juni 1995, 494 p.

[4] The Vatican and Italian Fascism, 1929-32: A Study in Conflict, John F. Pollard, Cambridge University Press, 17 nov. 2005 – 256 pagina’s.

[5] Pollard benoemt de worsteling tussen Italië en het Vaticaan als conflict. Persoonlijk vindt ik dat een zware term voor wat er aan de hand was. Het Vaticaan was bezig haar positie in de wereld te herijken en te maximaliseren, een stroef proces. Als er een conflict was, was het een conflict met de moderne wereld. Niet specifiek met Italië. Door het onderhandelingsproces met Italië een conflict te noemen ontstaat de indruk dat de kerk tegen het fascisme was. Dat is naar mijn mening een verkeerd beeld.

[6] De bron die gegeven wordt is een internet pagina van Center for Family and Human Rights (C-Fam) dat geleid wordt door Austin Ruse. Het is een van de lobbyorganisaties van de Katholieke Kerk bij de VN. De betreffende pagina met het citaat van de aartsbisschop bestaat niet meer.

[7] Catholic Encyclopedia : The world had long learned not to expect from statesmen official documents in which so religious a tone prevailed. When the wording of the agreement became known early in 1816, men saw in the alliance the consequence of the closest union of politics and religion. To a certain extent the world suspected that it veiled a league of the rulers and the churches, especially of the rulers and the papacy, against the nations and their freedom. For, besides the success of the Revolution and of Napoleon and the sudden revulsion, nothing occupies and surprised public opinion so much as the universal revival of faith in men’s souls, of Christian thought, and of the Catholic Church.

[8] Persoonlijk beschouw ik het niet als toeval dat de katholiek Valerie Giscard d’Estaing voorzitter van de Europese Conventie was, die de grondwet voor heeft bereid en vermoed dat hij veel ruimte heeft gegeven aan, en ontvankelijk was voor, de wens om het christendom als leidende basis van Europa te zien.

Geef een reactie