Het timpaan van Conques

Een van de opvallendste zaken, die ik heb gezien tijdens mijn tocht is het timpaan van Conques. Het dorp Conques zelf mag er zijn, het timpaan boven de deur van de abbatiale is in alle opzichten uitzonderlijk. Uitzonderlijk in detaillering, afmeting, aantal figuren en niet in het minst, het gewone feit dat het nog bestaat, na godsdienstoorlogen en de Franse Revolutie.

Timpaan van de abbatiale van Conques

Timpaan van de abbatiale van Conques

Klik op de afbeelding voor de vergroting.

(mijn oorspronkelijke link voor de zoomable HI-RES afbeelding was hier, helaas is die link verbroken. Indien deze afbeelding weer beschikbaar komt die hier terug).

Betekenis

Onlangs werd mijn aandacht weer naar het timpaan getrokken vanwege een discussie over moderne politiek. Een discussie over de oorsprong van rechts en links. En hoewel het rechts en links in de moderne politiek pas na de Franse revolutie in gebruik werd genomen is de oorsprong van rechts zeer eenduidig christelijk en religieus. Het timpaan toont mijn argument:

Rechts wijst christus naar de hemel (met alle bevoorrechten aan die kant), links naar de hel (het gepeupel). Het geeft zo ook de relatie tussen conservatisme en het christendom in beeld.

Rechts is christelijker dan je denkt. Ook met alle variatie, toevoegingen en modificaties die we later hebben gezien. Er is geen rechts zonder religieus rechts. Het is ook geen toeval dat de hitlergroet met de rechterhand gegeven wordt, wijzend omhoog.

Voor Niet Naar Santiago is het timpaan vooral van belang omdat het de verbeelding is van waar de kerk voor staat:

  1. Het beeld van het laatste oordeel als schrikbeeld van de mens. De hemel waar de groten en uitverkorenen zetelen en de hel waar het gewone volk terecht komt. En dat boven de deur van de kerk zodat het niemand zou ontgaan.
  2. De plek van Karel de Grote aan de rechterkant van Christus, geleid door de Abt Odolric van de abdij van Conques [1]. De wereldlijke macht aan de hand van de geestelijke macht, aan de hand van de kerk. Een houding die Rome nu nog steeds heeft, ze beschouwt zich als de onfeilbare standaard op het gebied van geloof en zeden.
  3. De relatie van de christelijke macht met het fascisme – en in het algemeen met christelijk rechts. Ik heb er met name op dit blog herhaaldelijk op gewezen.

Analyse

Maar er is veel meer te zeggen over dit timpaan, vooral vanuit [kunst]historische overwegingen. Weinig werken uit de piek van de Romaanse periode zijn meer geanalyseerd. Dit is geen kunsthistorisch blog dus ik ga het niet heel uitgebreid analyseren.

Voor een diepgaande weergave van details met analyse verwijs ik graag naar de site van Pierre Seguret (ook in het Engels en het Spaans). Deze site bevat ook enkele aanwijzingen voor de verbluffende geometrie van de afbeelding, bijvoorbeeld de diagonale de grace, maar voor een gedetailleerde uitwerking van die geometrie moet u zijn bij Yves Jacquier.

Ik wijs graag op de algemene structuur (hoofdstuk 1) met de horizontale indelingen (onder het verleden of het dodenrijk, midden het heden – rond het jaar 1000 – en boven de toekomst dwz na het laatste oordeel, de hemel dus) en de verticale indelingen (links de uitverkorenen, midden de Christus en rechts het gepeupel).

De diagonale de grace (hoofdstuk 2) is een interessante structuur, een voorloper van het vagevuur. De hel rond het jaar 1000 is dus niet de definitieve straf die het later werd. Bij het laatste oordeel was de Christus nog in staat je uit de hel te redden en naar de hemel te brengen.

Diagonale de Grace

Diagonale de Grace

Relatie met het heden

De relatie van het beeld met de moderne tijd wordt gegeven door de rechts en links splitsing. Het is een systematisch bijbels gebruik (zie oa het document van Ds C. den Boer op refoweb) om de rechterhand de hand van god te laten zijn waar het goede zetelt, die wijst naar het goede.

Vanuit die overweging  – naar mijn inzicht – heeft de kant van het politieke spectrum dat zich verbonden voelt met het religieuze, het christelijke, het behoudende zich uiteindelijk geïdentificeerd met de term rechts en zijn de andere stromingen, veranderingsgezind, antireligieus met het tegendeel, en dus links, geïdentificeerd.

Het christelijke, de christelijke identiteit, is onverbrekelijk onderdeel van de identiteit van politiek rechts, van het conservatisme. Religie is een basis van macht en politiek die als een dood paard aan veranderingen hangt [die ze niet zelf instigeert]. En dat noemen we rechts.


[1] Karel de Grote is de algemeen gebruikte identificatie (of associatie) met de koningsfiguur maar Iogna-Prat zet daar een vraagteken bij zonder verdere verklaring. Letterlijk: […]au tympan de Conques, où un roi couronné (Charlemagne?) et porteur de son sceptre figure dans la troupe des élus […]. In La Maison Dieu, Dominique Iogna-Prat, pag 494. Ed. du Seuil, 2006.

Geef een reactie