Zilver naar de Zee

[edit 2 oktober 2017 / 16u00 : een aantal kleine correcties en links doorgevoerd na overleg met José]

Onlangs werd José Gonella, een vriend van me uit het dorp, tachtig jaar. Hij is van Italiaanse origine, vlak voor de oorlog, in 1937, geboren in Monaco uit Italiaanse ouders, Teresa Bado en Francesco Gonella, die hun oorsprong hebben in een dorpje in Italië. Meer precies in Igliano in de Piémont, een bergdorp op ongeveer 800 meter hoogte, aan de Italiaanse kant van de Alpen. De meerderheid van de  namen op de begraafplaats is Gonella.

Tijdens de lunch een paar dagen geleden vertelde hij over zijn leven in het dorp bij zijn grootmoeder Francesca in Igliano, waar hij gedurende de oorlog een jaar verbleef omdat de grens met Frankrijk gesloten werd waardoor hij na de vakantie niet terug kon naar Monaco (waarschijnlijk ’42-’43). Een grootmoeder die goed praktiserend katholiek was en, weer of geen weer, regen of sneeuw, elke ochtend naar de kerk liep. Kilometers!

Een zwaar leven op het Italiaanse platteland, maar een mooi leven in het ritme van de natuur, met de landbouw als bestaansgrond, vroeg overleden kinderen en alle voor en tegenspoed, die zo een omgeving brengt. Het is die omgeving waar de religie, het katholieke, deel van het leven, deel van het ritme is. Zo ook van Francesca en haar dochter Teresa, de moeder van José.

José kwam uiteindelijk na de oorlog weer in Monaco en ging naar school. Een school gedreven door religieuzen (Lasalliens), waar de minder bedeelden hun opleiding konden krijgen. José’s ouders waren in Monaco gekomen als migranten en werkten in de hotels. Migranten en gastarbeiders zijn van alle tijden, van alle plaatsen en het zal niet voor niets zijn, dat de huidige paus vindt dat we migranten goed moeten ontvangen.

Maîtrise Monaco bij het altaar van de cathédrale 1948 of '49, José staat rechts van de Curé op de tweede rij.

Maîtrise Monaco autel cathédrale 1948-49

De relatieve armoede bracht hem dus in de katholieke religieuze wereld, het geloof van zijn moeder zal er aan hebben bijgedragen. In die tijd werd hij lid van de Maîtrise de la cathédrale de Monaco, een koor, opgericht in 1904, dat vandaag de dag voortbestaat, als Les Petits Chanteurs de Monaco.

Medaille voorkant - Pius XII Pontifex Maximus

Medaille voorkant – Pius XII Pontifex Maximus (klik voor vergroting)

Dat koor zong overal en zong in juli 1949 ook in het Vaticaan. José was daarbij. In de Sixtijnse Kapel, in het bijzijn van paus Pius XII. Dat is een hele ervaring, objectief een hele ervaring. Voor een jongen van twaalf. Na afloop kregen ze een herinneringsmedaille die ik hierbij afbeeld.

Van zilver, opgelegd reliëf, ongeveer drie centimeter diameter. Gemaakt door Aurelio Mistruzzi. Gezegend door Pius XII.

Bij thuiskomst gaf hij die medaille cadeau aan zijn grootmoeder. José studeerde verder, werd oceanograaf, professor en atheïst. Niet uitgesproken, maar overduidelijk, rationalist, wetenschapper. Metingen en berekeningen aan de oceanen in het pre-computertijdperk waren zijn wereld.

De door Pius XII gezegende medaille werd aan zijn grootmoeder gegeven, die er zeer blij mee was.

Toen zijn grootmoeder in 1970 overleed, gingen de gezegende herinneringsmedailles en penningen, die ze in bezit had naar haar dochter Teresa, de moeder van José. Toen zij op haar beurt in 1995 tegen haar einde liep en haar kinderen geen gevoel voor religie bleken te hebben, vroeg ze aan José of hij belangstelling had voor de gezegende medailles. Dat had hij niet. Op een na: de medaille die hij zelf had gekregen, had verdiend. De medaille van Pius XII.

Zijn moeder vertelde hem, dat ze dan alle overige gezegende medailles en penningen in de zee zou

Medaille achterzijde - Pius XII Pontifex Maximus toont de heilige familie

Medaille achterzijde – De Heilige Familie (klik voor vergroting)

gooien. De penningen en medailles van zilver, goud of brons mochten niet in de materiële wereld terecht komen als de spirituele waarde niet meer werd begrepen. José heeft het haar niet zien doen, maar het is waarschijnlijk, dat alle overige medailles daadwerkelijk in zee geworpen zijn.

Zilver naar de Zee. Om te voorkomen dat er misbruik van zal worden gemaakt. Het is die handeling van zijn moeder, die mij ontroerde. Het is die handeling, waarom ik er hier over vertel.

Maar evenzo het gegeven, dat de medaille uit zijn jeugd toch was teruggekeerd bij José. Een link met een verleden, dat geschiedenis is, met een religie die de zijne niet is, een band met en een herinnering aan zijn moeder en grootmoeder.

Het is ook de medaille, die aangeeft hoe het katholieke zijn troostende rol heeft (of had) in het zware leven op de hellingen van Piémont, los van de grote katholieke politiek zoals Pius XII die heeft gespeeld.

Ik heb José ‘De Ontdekking van de Hemel‘ van Harry Mulisch (in Franse vertaling natuurlijk) cadeau gegeven voor zijn verjaardag. Het opus magnum van de beste Nederlandse schrijver, een poging tot synthese van het verklaarbare en onverklaarbare. Ik kon niets beters verzinnen als cadeau van een Nederlander aan een Fransman van de statuur van José, wetenschapper, uitlegger, oceanograaf.

Ik kreeg er het verhaal van het Zilver naar de Zee voor terug.
Ik vond het geen slechte ruil.

Geef een reactie