Bagatelle – Mozart, Salieri en Poesjkin

Eigenlijk heeft dit stukje helemaal niets met dit blog te maken. Niets met Santiago te maken. Of toch? Een zoektocht naar bronnen en hun relatie met het heden. Een zoektocht naar bronnen en hun relatie met mijzelf. Niet altijd duidelijk, maar het gevoel dat het naar buiten mag is dan overheersend.

Zo ook nu. Vanavond zag ik op de televisie op Tijd voor MAX – ja, ik zag het, ik ben oud – een gesprek met de twee acteurs, die in een nieuwe versie van Amadeus het komend najaar het DeLaMar Theater in gaan.

Bij Amadeus denkt iedereen aan de film van Milos Forman. Een leuke film. Zeker. Eigenlijk weet

https://delamar.nl/media/2482/header-amadeus-delamar-theater.jpg?crop=0,0,0,0&cropmode=percentage&width=1536&height=675&rnd=131953220210000000&quality=70

niemand meer, dat die gebaseerd is op een toneelstuk van Peter Shaffer. Het toneelstuk, dat nu dus in het Nederlands in reprise gaat. Met toeters en bellen van orkest en zangeressen. Totaaltheater. Leuk.

Maar wat mij sinds die film verbaast, steeds weer als ik die film zie, en nu ook weer bij dit nieuwtje, is dat men de werkelijke literaire oorsprong vergeet. Want zou het echt zo zijn, dat Shaffer en Forman niet wisten dat een Rus nog geen veertig jaar na de dood van Mozart al een toneelstuk had geschreven met exact hetzelfde verhaal, dezelfde plot, als hun toneelstuk en film? En dat ze geen enkele credit geven aan die Rus [1]?

Die Rus was Poesjkin. Aleksandr Sergejevitsj Poesjkin.

In 1976 kocht ik zijn Dramatisch werk en Proza in een uitgave van G.A. van Oorschot uit 1958[2]. Gewoon in een boekhandel. Let wel: een uitgave van 18 jaar oud stond gewoon in een boekhandel!

Ik kocht het en las het. En toen in 1984 de film uitkwam, herinnerde ik mij dat verhaal. Ik dacht : goed gejat. Maar het wringt ergens nog steeds dat Poesjkin de credits niet krijgt. Ik denk nog steeds, dat hij op de titelrol van de film of in het programmaboekje van de theatervoorstellingen zou moeten staan, dat in het Rusland van 1830 het verhaal van Mozart en Salieri al de ronde deed. Als toneelstuk.

Ik ga het denk ik zeggen aan de producenten van het DeLaMar theater voor die nieuwe productie: Poesjkin moet gerefereerd worden.

En kijk: op het eind zegt Poesjkin het : Vatikaan! Dus toch iets met Santiago.

Mozart:

[…] Mij drukt iets zwaars; ‘k ga heen en neem wat rust. Tot later dus!

Salieri:

Vaarwel.
Alleen
Je rust zal lang

Van duur zijn, Mozart! Maar – heeft hij gelijk soms?
Ben ik dus geen genie? Genie en boosheid
Zijn dingen die niet samengaan. Niet waar!
En Buonarotti[3]? Of is dat een fabel
Van ‘t domme, dwaze volk – en is de schepper
Van ’t Vatikaan geen moordenaar geweest?


[1] Merk op, dat de Wiki van Poesjkin wel meldt, dat Shaffer en Forman hun werk baseerden op Poesjkins werk, maar dat dat op IMDB niet wordt vermeld. Ik kan die referentie niet vinden maar hou me aanbevolen voor correcties.

[2] A.S. Poesjkin, Dramatisch werk en proza. G.A. van Oorschot, Amsterdam 1958. Vertaling Hans Leerink en Charles B. Timmer.

[3] Buonarotti – Michel Angelo. Volgens de overlevering zou Michel Angelo een zijner modellen hebben gedood om de expressie van de stervende Christus beter te kunnen treffen. Vatikaan is zo gespeld in de uitgave van van Oorschot.

Geef een reactie