Over Baudet en zijn messias-complex

Twee dagen geleden won Thierry Baudet overtuigend de verkiezingen voor de Provinciale Staten. In de eerste kamer krijgt Baudet nu 13 van de 75 zetels, dat is bijna 18%. Hij was trots en liet zich helemaal gaan in een ruim twintig minuten durende overwinningsspeech, die meer weg had van een belijdenis. U kunt hier de video bekijken of het transcript lezen.

Velen vielen over die speech, vol met referentie naar extreem rechts, fascistisch en religieus gedachtegoed. Zo schrijft Matthijs Rooduijn op zijn blog:

Maar er zit ook een hondenfluitje naar de wat extremistischere nativisten in zijn achterban. De term “Boreaal” kan namelijk verwijzen naar “de ‘arische’ en ‘polaire’ wortels van het Indo-Europese volk, de veronderstelde voorouders van de witte Europeanen”. 

Ezel in plaats van Baudet
Thierry Baudet bij zijn overwinningsspeech Provinciale Staten 2019 (De Uil van Minerva) (Image by Josep Monter Martinez from Pixabay). Toelichting: hier.

en refereert dan aan een stuk van Marijn Kruk uit 2018: Hoe Thierry Baudet aan de lippen hing van Jean-Marie Le Pen. Ook in de Volkskrant worden er door de redactie geen doekjes om gewonden en Asha ten Broeke is helemaal duidelijk. De reacties op twitter zijn legio en niet bij te houden. Iedereen, die niet tot zijn aanhang behoort, is vrij duidelijk: Baudet met zijn Forum is fascistisch of leunt er sterk tegen aan [1]. En dat lijkt, alles bij elkaar, vrij duidelijk en overtuigend waar te zijn. Wat minder aandacht krijgt, is de religieuze insteek.

Baudets overwinningsspeech na de provinciale verkiezingen op 20 maart 2019 maakt veel los. Romantisch refererend naar de goede oude tijd, door middel van de Uil van Minerva, om zijn herkomst, beschaafdheid en ontwikkeling te benadrukken:

[…] dat het bijna voorbij is voordat we ons realiseren wat we hebben en wat we hadden moeten koesteren als het bijna te laat is en zo staan we hier vanavond te elfder uren letterlijk temidden van de brokstukken van wat ooit de grootste en mooiste beschaving was die de wereld ooit heeft gekend […]

Alsof de Apocalyps zojuist is geweest. Dan geeft hij een sterk religieuze, mystieke tint aan de speech:

[…] Maar in al dat ongeloof, in dat immense vacuüm, dat culturele en spirituele vacuüm, is tegelijkertijd haast ongemerkt een grandioze ketterij binnengedrongen. Een nieuwe immanente religie, een politieke theologie. De leden van het kartel, ze geloven in niets, maar vereren tegelijkertijd één afgod, genaamd “transitie”. Honderden miljarden (wij denken zelfs duizend miljard in totaal, als je alle kosten bij elkaar optelt) willen zij offeren op het altaar van deze afgod. In de vorm van windmolens, warmtepompen, zonnepanelen en andere volkomen onrendabele projecten die ons niets brengen, die de planeet niets verder helpen, maar die ons wel heel erg veel geld kosten, en dus heel erg straffen. Het is een masochistische ketterij, dit geseculariseerde zondvloedgeloof dat zich in onze tijd heeft meester gemaakt van de harten en geesten van onze bestuurders. […]

Hier doet Baudet precies, wat in het religieus conservatieve pamflet ‘De Verklaring van Parijs’ gebeurt: de moderne, rationele manier van regeren wordt neergezet als de ketterij – in religieuze, christelijke termen dus – ten opzichte van ons verleden. En op het eind maakt hij dan een wending, die aangeeft dat hij de redder is, de messias. In niet zomaar een wending, nee, zoals Jezus verwees naar Petrus als rots waarop hij zijn kerk zou bouwen, verwijst Baudet onverschrokken als messias naar zijn partij als ‘de rots’:

wij gaan met deze partij de trots van ons land herstellen, [gaan] op deze rots gaan wij onze zuil bouwen, we gaan onze democratie herstellen [2]

Zijn zuil is zijn kerk, zijn nieuwe samenleving, die hij op zijn rots gaat bouwen. Wat zijn democratie zal zijn, is volstrekt onduidelijk, ongedefinieerd.

Ons huidige politieke bestel – ik vermoed ons nationale bestel maar zeker ook de EU – schildert hij negatief af en de resultante noemt hij een politieke theologie [3]:

[…] een grandioze ketterij binnengedrongen. Een nieuwe immanente religie, een politieke theologie. De leden van het kartel, ze geloven in niets, maar vereren tegelijkertijd één afgod[…]

Tezamen met de afsluiting van zijn speech met de rots en de zuil, moeten we concluderen, dat de teloorgang van de christelijke religie Baudet erg hoog zit en dat hij zichzelf ziet als redder en messias, in daadwerkelijk christelijke zin, van de in stukken gevallen beschaving, dat wil zeggen van de teloorgang van het christendom. En daarmee is het verband tussen de fascistische retoriek en de christelijke religie bij Baudet in elk geval gelegd.

Het viel Henk-Jan Prosman – predikant verbonden aan de Hervormde Gemeente van Nieuwkoop –  ook op en hij analyseerde de speech: Zonder meer de meest religieuze toespraak die we in lange tijd van een politicus gehoord hebben. Hij is zeer welwillend naar Baudet – Ik ben blij met de kritische functie van het Forum voor Democratie  –  zoals vele religieuzen welwillend naar de conservatieve politiek kijken, maar heeft met name vragen over de religieuze onduidelijkheid van Baudet.

[…] Veel politieke ontwikkelingen, vooral de Europese politiek en het klimaatbeleid hebben trekken van een politieke theologie en dat schreeuwt om tegenspraak. Maar het geeft geen pas hier een alternatieve politieke theologie tegenover te zetten. Ik daag Baudet uit om de kiezer nu eens duidelijkheid te verschaffen over de betekenis van die quasi-religieuze retoriek en zijn visie op de politieke en culturele betekenis van het christendom te verhelderen. Van zijn eruditie is iedereen nu wel overtuigd: nu komt het aan op duidelijkheid. Of is Baudet een hedendaagse Petrus, die gespierde taal gebruikt om te maskeren dat hij uiteindelijk onzeker is over wat er in de cultuurstrijd ten diepste op het spel staat?

Zijn vragen mogen, maar zijn welwillendheid beangstigt, het opent de weg naar een verbond. Het verbond tussen de conservatieve religie en Baudet, zou hem steun vanaf de kansel geven. Zowel hervormd, gereformeerd als katholiek. Ik ben er van overtuigd, dat de opportunist Baudet, net als Trump[4], zijn gebedjes zal doen als hem dat uitkomt.

Als Andries Knevel zegt Ik […] ben dus onverdacht als ik zeg: kan het associëren van @thierrybaudet met jaren ’30, bruin, nazi, Goebels, Hitler, etc. stoppen? “, dan is dat geen reden dat ook te doen. En de dominees (Prosman) en priesters (van Peperstraten) van Nederland moeten dus niet al te welwillend zijn naar Baudet, niet expliciet zoals Prosman en niet  impliciet zoals van Peperstraten, ook al is dat het einde der tijden wanneer “De zachte krachten zullen zeker winnen […]” . Religieuzen houden van onzeker gebabbel, van vaag gepraat en onbewijsbare vaagheden. In die zin zullen ze Baudet zeker uitnodigen in de ‘biechtstoel’: praten kan altijd en je moet hem een kans geven zo heet het dan. Maar de geschiedenis en de ervaringen in Oost-Europa (de V4) en de VS [4] laten zien, dat de verbintenis tussen politieke conservatieven en religieuze conservatieven heel erg makkelijk te maken is en dat daarmee machtige blokken kunnen ontstaan. Ik vraag me af of Hollandse, met religie geaffilieerde, partijen de geschiedenis van het Ermächtigungsgesetz, waar de katholieken de beslissende meerderheid gaven (zowel Zentrum als de BVP), zich zullen herinneren [5].

Ik zit in elk geval niet te wachten op een messias en nieuwe kruistochten.


[1] In deze context is een verwijzing naar het standaardwerkje van Ikje Ergens uit 2016 ook nog wel op zijn plaats. Zie ook het blog van Bram Leven en het blog van Daniel Knegt. Lees vooral ook Karskens, Baudet, Brussen, Roos en Duk entameren de oorlog die ze ‘voorspellen’ , ook van Ikje Ergens.

[2] Dit is een parafrase van de woorden van Jezus aan Petrus: “Op deze rots zal ik mijn kerk bouwen.” (Mattheus 16:18) Een tekst die vooral door rooms-katholieken in verband wordt gebracht met de grondlegging van de christelijke kerk en het primaat van de bisschop van Rome” (zie ook het blog van Prosman). Is dat wat Baudet wil? Een partij als kerk en een politiek programma met goddelijke volmacht?

[3] Merk op, dat zijn statement impliceert, dat politieke en theologische concepten gerelateerd zijn, wellicht zelfs identiek zijn (Wiki).  De manier waarop Baudet dit gebruikt, is in negatieve connotatie en doet zelfs denken dat hij claimt dat politiek en theologie ongerelateerd zouden moeten zijn. De rest van zijn speech wijst op het tegendeel. Persoonlijk denk ik, dat politieke theologie een gegeven is. Beiden beïnvloeden elkaar. Ik heb een blog geschreven over verschillende systemen en wat de rol van wetenschap als arbiter tussen systemen kan zijn.

[4] Over de invloed van religie op de hedendaagse politiek gaat – in hele brede zin – dit blog. In die context verwijs ik graag naar de volgende blogs van mijzelf (hier, hier en de al gerefereerde
Verklaring van Parijs ) en naar de volgende gerelateerde artikelen:

  1. Debating the ‘Crusade’ in Contemporary America, Matthew Gabriele, The Mediaeval Journal, 6.1 (2016), pag. 73 – 92.
  2. The God Card: Strategic Employment of Religious Language in U.S. Presidential Discourse. Ceri Hughes, International Journal of Communication 13 (2019), pag. 528 – 549.
  3. The unexpected Orthodoxy of Donald J. Trump: White Evangelical Support for the 45th President of the United States, Gerardo Martí, Sociology of Religion: A Quarterly Review 2018. Pag 1-8. Doi: 10.1093/socrel/sry056.

[5] Een meerderheid, die het Hitler een stuk eenvoudiger maakte, al mag je betwijfelen of de geschiedenis anders zou zijn gelopen als de katholieken hem niet hadden gesteund.

4 thoughts on “Over Baudet en zijn messias-complex

  1. L. van Niekerk

    Bent u misschien vergeten dat de stroming Baudet het logische gevolg is van hetgeen uit de handen komt van onze VEEL-belovende huidige politici met hun immer dwingende drijfzand-constructies? die méér op misleiden gaan lijken dan betrouwbaar zijn voor de weinig vermoedende burgers….? en kwetsbaren onder ons….? Tot nu toe hebben dié altijd het na-kijken en trekken per definitie aan het kortste eindje.

    Het is een verademing, dat er spaken in de wielen van de courante raddraaiers worden gestoken…. (en niet in de laatste plaats omdat zij het zo druk hebben met het eigen belang, in welke vorm dan ook).

    Overigens: Ik heb niét op de partij van Boudet gestemd, mocht u dat denken.

    Ik mocht wensen dat de handel en wandel van onze regering eens door u werden gefileerd; vermoedelijk komt u dan wat minder stellig over anderen te denken…….
    Overigens zaait u veel verwarring met uw schrijven, omdat er allerhande factoren door u worden bij-gesleept. Bijv.: Godsdienst, omdat dat in het onbenullige Nederland ook altijd zonodig moet opspelen…..

  2. HansR Bericht auteur

    @L. van Niekerk: Uw commentaar is het uwe zoals het stuk zelf het mijne is. Daar kunt u van denken wat u wilt, maar ga mij niet beschuldigen van verwarring zaaien. Mijn blog is van mij, dus ik schrijf wat ik wil en dit blog gaat over politiek en christelijke – met name katholieke – religie.

    Maar ik ben het niet, die er religie bijsleept. Dat is Baudet zelf, die in zijn overwinningstoespraak expliciet naar Petrus als rots waarop hij zijn kerk zou bouwen refereert. Als u dat warrig vindt, ik kan dat deels met u eens zijn, dan zult u verhaal moeten halen bij Baudet zelf. Ik schrijf alleen een stuk over de consequenties van zijn referentie.

  3. L,van Niekerk

    Geachte HansR,
    Dank voor uw reactie; ik realiseer mij dat een kleine toelichting ook nodig is.
    Raddraaiers: Letterlijk door mij bedoeld; Raderen onveranderd draaiende willen houden zoals het tot nu toe gaat, ofwel de eigen machtspositie vóór alles.

    Voorts zijn voor mij de hoofdzaken van belang en niét allerhande aspecten en beangstigende denkbeelden, ieder zijn keuze. Wat hebben wij aan leiders die hun eigen bonnetjes ten koste van alles maar niet willen kunnen vinden….. Weet u nog wel? En wat vindt u van de eindeloze rij listen en drogredenen waar de burger met de regelmaat van de klok op wordt getracteerd?

    Vandaag was er een prachtige analyse van “onze” politieke situatie in het tv-programma Buitenhof.
    Ook in “De Correspondent” kunt u een interessante publicatie vinden over de politieke verschuiving in Nederland.
    De laatst genoemde kan ik u beide zeer aanbevelen!
    MVG

  4. Pingback: De oorlog tegen paus Franciscus – deel IV (slot) | Niet Naar Santiago en Weer Terug

Geef een reactie