Collectief geheugenverlies en Hypatia

Onlangs liep ik tegen een door mij vergeten stukje geschiedenis aan: Hypatia van Alexandrie. Een filosofe en wiskundige die leefde van 370 – 415 CE. Sommigen schijnen haar geboortejaar in 350 CE te nemen. Er is weinig over haar bekend, het meeste dat we weten is blijkbaar hoe ze stierf. En dat is in het kader van Niet Naar Santiago wel interessant.

Michael Deakin, een Australisch wiskundige die een biografie over haar schreef,  zegt:

The most detailed accounts we have of Hypatia’s life are the records of her death. We learn more about her death from the primary sources than we do about any other aspect of her life.

En die dood is eigenlijk, hoe gruwelijk ook, erg interessant. Het Alexandrië van begin 5e eeuw moet een wereldstad zijn geweest, een smeltkroes van culturen, met een grote universiteit waar Hypatia doceerde.  Een stad ook waar de oude culturen naast de Romeinse beschaving stonden en dus ook een stad waar de oude religies naast het christendom stonden.

De tijd waarin het Romeinse rijk begon af te brokkelen en grote scheuren begon te vertonen, was ook de tijd waarin de invloed en dus de macht van het christendom toenam.  In 312 was het verbod op het christendom opgeheven door Constantijn, in 380 maakt Theodosius I het christendom de facto staatsgodsdienst om het arianisme te bestrijden (best interessant, maar ik behandel het hier verder niet). Hoewel de staatsgodsdienst nog geen verbod op de oude religies – heidendom – betekende, zal dit de overheersende stroming van de katholieke christenen zeker gesteund hebben. En in Alexandrië was Athanasius een van de grote voorgangers in de strijd tegen het Arianisme. Die strijd zal in 415 allerminst gestreden zijn, als Hypatia de kant kiest van de prefect Orestes, die de heidense godsdienst aanhing.

Dan maken we de optelsom: Hypatia was vrouw, intelligent en koos tegen het katholicisme.

In 412 wordt Cyrillus patriarch van Alexandrië, evenzo een fel bestrijder van het Arianisme. In die strijd vindt blijkbaar veel ophitsing plaats en Cyrillus beschuldigt Hypatia er van Orestes – en dus ook zijn volgelingen – ervan te weerhouden zich te bekeren tot het katholieke geloof. Alexandrië was een stad waar veel ideeën konden gedijen en waar openheid bestond. Het katholieke bekeringsfanatisme en de bestrijding van het Arianisme keren zich tegen die openheid. Joshua Mark schrijft:

She was also seen as a ‘stumbling block’ to those who would have accepted the ‘truth’ of Christianity were it not for her charisma, charm, and excellence in making difficult mathematical and philosophical concepts understandable to her students; concepts which contradicted the teachings of the relatively new church.

Ook in 415 blijkt, dat vrouwen voor de katholieken beter niet intelligent, wiskundig en mondig kunnen zijn. Een horde opgehitste katholieken jaagt haar op en vermoord haar. Als ik Socrates Scholasticus uit de wiki mag citeren:

Maar ze werd zelfs slachtoffer van de politieke jaloezie, die in die tijd heerste. Want omdat ze dikwijls met Orestes gesprekken voerde, verspreidde zich onder de christelijke bevolking de laster, dat zij het was waardoor Orestes zich niet weer met de bisschop [dat wil zeggen Cyrillus van Alexandrië] zou verzoenen. Daarom wachtten enkelen, die door een wilde en schijnheilige eerzucht gedreven werden, wier aanvoerder een voorganger onder de naam Petros was, haar op haar thuisweg op, trokken haar uit de koets, brachten haar in de kerk met de naam Caesarion, waar zij naakt uitgekleed en dan met bakstenen doodgeslagen werd. Nadat ze haar lichaam in stukken uiteen getrokken hadden, brachten ze haar verminkte ledematen naar een plaats met de naam Kinaron en verbrandden ze daar. Deze affaire bracht een niet geringe smet, niet alleen op Cyrillus maar op de hele Alexandrijnse kerk. En met zekerheid kan niks verder van de geest van het christendom verwijderd zijn dan zulk een slachting, gewelddaden en mishandelingen toe te laten! Dit gebeurde in maart, tijdens de vastentijd, in het vierde jaar van Cyrillus’ episcopaat, onder het tiende consulaat van Honorius en het zesde van Theodosius [dat wil zeggen 415 n.Chr.].

Drie eeuwen later is er geen sprake meer van smet op Cyrillus maar schrijft Johannes van Nikiu een soort heiligverklaring van Cyrillus:

[…]En het hele volk verzamelde zich om de patriarch Cyrillus en noemden hem de nieuwe Theophilus, omdat hij de laatste resten van de afgodenverering in de stad vernietigd had.

Het katholieke wint.

De ophitsing, de manipulaties, de politiek. De moord en doodslag. Door de massa zodat de gedeelde moord geen dader aan kan wijzen. Het is de typering van het katholieke. Bekering met geweld en intimidatie.

Karel de Grote bekeert de Saksen.
De kruistochten.
De Bartholomeusnacht.
Heksenjachten.
Columbus, Pizarro, Vespucci – de nieuwe wereld.
De jodenvervolging, islamvervolging, kettervervolging.

Dat alles is katholiek. Geen bekering zonder geweld. En altijd zijn de aanstichters katholiek en weten ze na afloop van niets, konden net niet meer ingrijpen of doen boete.

Het is het collectieve geheugenverlies van de katholieken wat misschien wel het meest in het oog springt. Want katholieke geschiedenis beschrijft dit soort zaken niet of beschrijft het op de manier van Nikiu. Moord en doodslag, manipulaties, politiek, het komt waarschijnlijk overal voor. Maar het is de heiligverklaring van de daders, die in het oog springt. Het is de geschiedenis die bewust vervormd wordt.

Iemand schreef:

The Christian apologists also try to imply that heathenism somehow just melted away before the Christian religion, as if the heathens somehow saw “the error of their ways” and leapt to accept the Christian god as soon as he was offered to them.

Alsof iedereen zo maar het licht ziet.

Nee, katholicisme is er omdat het laat kiezen tussen leven en dood.
Katholieken mogen leven. Niet katholieken zijn vrij te bejagen wild.

Het is ook vandaag de dag niet irrelevant.


NB: In 2009 is de film Agora naar het leven van Hypatia gemaakt.

Geef een reactie