Over de aanvang van een kruistocht

Op 15 januari 1208 wordt Pierre de Castelnau, legaat van paus Innocentius III, vermoord.

Innocentius III regeerde met stevige hand over de katholieke kerk en had de positie ingenomen, dat de paus de suprematie had over ALLES wat er gebeurde in de katholieke wereld. In die context werd ook gestreefd naar een verwijdering van ketterse leren, al vanaf de aanvang van zijn pontificaat. Afwijkingen werden bestreden. Zo ook in het gebied van de graaf van Toulouse Raymond VI.

In die context werd de legaat van de paus Pierre de Castelnau in 1204 uitgezonden, als een van de velen, om de bevolking te bekeren en Raymond VI te overtuigen, dat hij de katharen niet moest beschermen. Raymond werd niet door hem overtuigd: de katharen bevolkten zijn gebied en konden rekenen op zijn bescherming. De spanning neemt toe en Innocentius III is ontevreden.

Als Raymond en Pierre elkaar in Saint-Gilles ontmoeten voor een overleg, loopt dat ernstig uit de hand. Raymond schijnt geschreeuwd te hebben dat hij Pierre dood wenst. Als Pierre probeert de Petit Rhone over te steken wordt hij gedood door een schildknaap van Raymond VI. De historici zijn nog steeds in discussie over schuldvraag en oorzaak. Maar het gevolg was duidelijk.

De invloed van de paus is niet te onderschatten : Innocentius III had een extreem autoriteitsbewustzijn, was een slimme geopoliticus en een bemoeial (mijn term). Hij dwong de situaties af en schreef gedurende zijn regering van 18  jaar meer dan 5000 brieven [1]. Dat is er grofweg een per dag (als je de zondag als rustdag neemt), wat in die tijd een enorm aantal moet zijn geweest, de benodigde tijd voor bidden en ontvangsten meegerekend.

De moord op Pierre van Castelnau kwam hem goed uit. Zo goed, dat je gezien zijn politieke macht en ambities er van mag verdenken, die moord uitgelokt te hebben (waar het zeker op lijkt), wellicht zelfs opdracht had gegeven tot de moord. Dat laatste is zeker nooit bewezen maar wie de situatie, het handelen en de invloed van Innocentius III bestudeerd, moet bijna wel die gedachte door zijn hoofd voelen gaan. Over de dood moet een katholiek niet klagen, zeker niet als men in de hemel komt, zoals bij Pierre het geval zou zijn. In elk geval staat buiten kijf, dat de paus de druk op zijn legaten en Raymond VI sterk opvoerde.

Recentelijk [2] is beargumenteerd, dat Innocentius III de Albigenzer kruistocht al vanaf 1198 aan het plannen was en in 1207 al een brief had geschreven waarin het geweld wordt geadverteerd. Ruim voor de moord op Pierre. Die visie is niet uniek. Rebecca Rist beschrijft dat proces uitgebreider [3] en laat zien, dat Innocentius III in de eerste tien  jaar van zijn pontificaat hard heeft gewerkt aan het bestrijden van het katharisme en in hoog tempo de druk opvoerde bij zijn legaten en bij de seculiere heersers. In die context maakte hij zeer snel – in negen jaar – de switch van bekeringstechnieken naar gewelddadige dwang en kruistochten. In elk geval is de context van de gewelddadige vervolging van de katharen al vastgelegd in 1179 tijdens het derde Lateraans concilie.

Het Derde Lateraans concilie :

27. As St. Leo says, though the discipline of the church should be satisfied with the judgment of the priest and should not cause the shedding of blood, yet it is helped by the laws of catholic princes so that people often seek a salutary remedy when they fear that a corporal punishment will overtake them. For this reason, since in Gascony and the regions of Albi and Toulouse and in other places the loathsome heresy of those whom some call the Cathars, others the Patarenes, others the Publicani, and others by different names, has grown so strong that they no longer practise their wickedness in secret, as others do, but proclaim their error publicly and draw the simple and weak to join them, we declare that they and their defenders and those who receive them are under anathema, and we forbid under pain of anathema that anyone should keep or support them in their houses or lands or should trade with them. If anyone dies in this sin, then neither under cover of our privileges granted to anyone, nor for any other reason, is mass to be offered for them or are they to receive burial among Christians. […]  As long as such people persist in their wickedness, let all who are bound to them by any pact know that they are free from all obligations of loyalty, homage or any obedience. On these [princes (HansR)] and on all the faithful we enjoin, for the remission of sins, that they oppose this scourge with all their might and by arms protect the christian people against them. Their goods are to be confiscated and princes free to subject them to slavery. Those who in true sorrow for their sins die in such a conflict should not doubt that they will receive forgiveness for their sins and the fruit of an eternal reward. We too trusting in the mercy of God and the authority of the blessed apostles Peter and Paul, grant to faithful Christians who take up arms against them, and who on the advice of bishops or other prelates seek to drive them out, a remission for two years of penance imposed on them, or, if their service shall be longer, we entrust it to the discretion of the bishops, to whom this task has been committed, to grant greater indulgence, according to their judgment, in proportion to the degree of their toil. We command that those who refuse to obey the exhortation of the bishops in this matter should not be allowed to receive the body and blood of the Lord. Meanwhile we receive under the protection of the church, as we do those who visit the Lord’s sepulchre, those who fired by their faith have taken upon themselves the task of driving out these heretics, and we decree that they should remain undisturbed from all disquiet both in their property and persons. If any of you presumes to molest them, he shall incur the sentence of excommunication from the bishop of the place, and let the sentence be observed by all until what has been taken away has been restored and suitable satisfaction has been made for the loss inflicted. Bishops and priests who do not resist such wrongs are to be punished by loss of their office until they gain the pardon of the apostolic see.

Het verhaal van de moord op Pierre de Castelnau lijkt een kroniek van een aangekondigde dood. Innocentius had een casus belli nodig nadat zijn brief uit 1207 wat lauw was ontvangen. En die was er nu :  na de moord kon hij daar goed gebruik van maken. Een onderzoek naar een false flag operatie zou op zijn plaats zijn.

Innocentius III beschuldigt ogenblikkelijk Raymond VI van de moord, maar daar bestaan geen bewijzen voor hoewel de meningen ook daar over verdeeld zijn (zie o.a. [2]). Innocentius neemt de kans waar en roept de kruistocht tegen de katharen uit. Hiertoe schrijft hij brieven [4], waarvan Ne nos ejus, die ik hieronder weergeef, de bekendste is. Het is de opmaat van de kruistocht tegen de katharen die in 2009 begint en ontaardt in een veroveringstocht van de Franse koning op instigatie van de paus. Het vergroten van het rijk met uniform geloof als argument. Romeinse technieken in de hernieuwde vorming van een imperium?

Ne nos ejus [5] [6] :

To the archbishops of Narbonne, Arles, Aix-en-Provence and Vienne and their suffragans.

In order that the rebukes of that man should not touch us – who, passing through the field of the indolent fellow and the vineyard of the foolish man, has made it a matter of approach that stinging nettles have filled them entirely- we have gone forth, firstly, as it were, in the morning of our advancement, and later through a regular succession of evangelical exchanges, to send labourers into the vineyard of the Lord entrusted to our cultivation. Therefore, having waited now for a long time, since plants of vice have grown too much in the soth of France, and in order that no longer roots should not put out illegitimate shoots, we have appointed there suitable men to tear up the unservicable roots from the vineyard of the Lord of Hosts and generate profitable ones, capturing the little foxes which strive to destroy that vineyard. Those emissaries, after setting out, found there, according to the word of the Apostle, pestilential men, who upheld no sound doctrine at all, but rather piled up teachers of error to serve their own desires…

Truly we have heard something abominable which ought to be presented as a communal grief of the whole Church. Brother Peter of Castelnau of holy memory, a monk and a priest, a man in life outstanding among virtuous men in skill and fame, appointed by us with others to preach peace and build faith in the same province, had laudably set out on the ministry committed to him and was making constant progress. Truly he was a man who had learnt wholly in the school of Christ what he should teach.  And by making use of discourse in accord with faithful teaching, he had been able to exhort with sound doctrine and refute his opponents. HE was always prepared to return an answer to all who asked – that is to say he was a man Catholic in faith, skilled in law and eloquent in speech. The devil stirred up against him his minister, the count of Toulouse, who, through the many great excesses which he had committed against the Church and against God, had often incurred ecclesiastical censure, and who had often been absolved – as one would expect of a cunning and clever man, slippery and inconstant – through a feigned repentance. Finally, not managing to contain his hatred, which he had conceived against Peter, and on account of the fact that in Peter’s mouth the word of the Lord was not restrained from administering justice among the nations and rebukes among the people – hatred which was the stronger in that same court, because he himself was to be rebuked the more for his great crimes – he summoned both peter and his colleague, legates of the same Apostolic see, to the town of Saint-Gilles-du-Gard, promising to provide complete reparation for all those items for which it was sought. But when they convened in the appointed house the aforementioned count, at one moment as a truthful and good natured man promised that he would carry out the salutary warnings that had been given to him, and at another, as a faithless and obdurate man, refused outright to do these things. Finally, when those men wanted to depart from the same house, he publicly threatened their death, saying that wherever  they should go on their separate ways, either by land or by water, he would vigilantly observe their departure.

And immediately making good his words with deeds, he designated his accomplices to lay carefully planned traps. And since neither the prayers of our dear friend the abbot of Saint-Gilles-du-Gard, nor the insistence of the consuls and the burgesses, had been able to mitigate the madness of his fury, the consuls and burgesses led the legates away – although the count was unwilling and complaining exceedingly – under the protection of  an armed band, close to the bank of the river Rhone. Here, when night was pressing on and they took their rest, certain supporters of the count, wholly unbeknown to their guests – were seeking their blood – as in fact would become apparent.  And so the next morning came, and mass was celebrated as was customary, and when the guiltless soldiers of Christ were preparing to cross the river, one of the aforementioned servants of Satan, brandishing his lance, wounded the aforementioned Peter in the ribs from behind, Peter, founded upon Christ the rock with immovable firmness being unaware of such treachery. The pious man, looking back upon his impious assailant, and following the example of Christ his master, as well as the blessed Stephen, said to him : ‘May God forgive you, because I also forgive you’, repeating over and over again these words of such great piety and patience. Then thus transfixed, in hope of heavenly things, he forgot the bitterness of the wound inflicted on him. And although the moment of his death was pressing on him, he did not cease to establish peace, together with the companions of his ministry who were promoting the faith. Finally, after many words, he happily fell asleep in Christ…

But to those who, kindled with the zeal of orthodox faith to avenge just blood – which does not cease to cry out from earth to heaven, until the Lord of Vengeance shall descend from heaven to earth to confound both subverted and subvertors – shall have girded themselves manfully against pestilential people of this kind, who together in unison assail both peace and truth, you may unambiguously promise an indulgence of the remission of sins from God and his vicar, in order that the labour for the adequate completion of this kind of work may suffice for them on account of those sins for which they shall offer a contrite heart and a true oral confession to the true God…

Given at the Lateran, VIII Ides of March, in the eleventh year of our pontificate.

Er is veel te zeggen over het moment van de moord op Pierre de Castelnau. Zo veel dat het een blog ontstijgt. Ik heb de bronnen die ik heb gebruikt en die gelinkt konden worden in de noten bijgevoegd. Lees ze, het geeft een beeld van de politieke techniek van de kerk, de irritatie die zij bij de seculiere heersers veroorzaakt(e) en het opportunisme waarmee ze haar allang bestaande doelen de samenleving indrukt. Het onderwerp van de Albigenzer kruistocht – de kruistochten in het algemeen – staat in het historisch onderzoek nog steeds in de belangstelling. Een van de redenen daarvoor kan zijn, dat de politieke techniek van de Kerk nog steeds operationeel is. Ja, ze heeft zichzelf aangepast, maar het conservatisme – kindled with the zeal of orthodox faith to avenge just blood – which does not cease to cry out from earth to heaven – bestaat nog steeds. Een aardig voorbeeld is Mundabor’s Blog.

NB: Dit blog werd geschreven naar aanleiding van de moord op een priester in Saint-Etienne-du-Rouvray, die de kerk weer volop in de aandacht plaatst. De leiders van de EU hebben al vaker uitdrukking gegeven aan hun wens de kerk (het christendom) als basis van de EU te willen zien. Hollande die stelt dat : “Tuer un prêtre, c’est profaner la République” gaat heel ver. Het woord profaner past niet bij een republiek. De verwarring wordt compleet en dan is het altijd goed je even met geschiedenis bezig te houden.

————-

[1]  The letters of Pope Innocent III : [A lecture delivered in the John Rylands Library, on … the 9th of January 1952, with some modifications and additions]. C. R. Cheney (Christopher Robert), 1906-1987. (hier in de John Rylands Library, hier een lokale kopie)

[2] “Smoking sword”, le meurtre du légat Pierre de Castelnau et la première croisade albigeoise. Marco Meschini. In: La Papauté Et Les Croisades: Actes Du VIIe Congrès de la Society for the Study of the Crusades and the Latin East. Ed. Michel Balard. Routledge, 2011 – 314 p. (Google Books link)

[3] Rist, R. A. (2010) Salvation and the Albigensian Crusade: Pope Innocent III and the plenary indulgence. Reading Medieval Studies, 36. pp. 95-112. ISSN 0950-3129 (University of Reading link, hier een lokale kopie)

[4] in 1208 volgen o.a. ook nog Si tua regalis en Rem crudelem audivimus

[5] The Cathars and the Albigensian Crusade: A Sourcebook. Ed. Catherine Léglu, Rebecca Rist, Claire Taylor. London: Routledge, 2014. xxii + 238 pp. (Google Books link)

[6] De tekst is gekopieerd met de hand via Google Books.

Een gedachte over “Over de aanvang van een kruistocht

  1. HansR Bericht auteur

    Mijn laatste zin hierboven (De leiders van de EU hebben al vaker uitdrukking gegeven aan hun wens de kerk (het christendom) als basis van de EU te willen zien.) werd onlangs nog eens benadrukt door Emmanuel Macron. In een editorial van Le Monde wordt nader ingegaan op zijn uitspraak “de verbinding tussen Kerk en Staat te willen herstellen”.

Geef een reactie