Bestaat Vaticaanse globale politiek?

This pressure [of the Catholic Church on American journalism] is one of the most important forces in American life, and the only one about which secrecy is generally maintained, no newspaper being brave enough to discuss it, although all fear it and believe that the problem should be dragged into the open and made publicly known.

George Seldes
1890 – 1995
Journalist and Dean of Investigative Reporters

(bron)

Recente discussies lijken zich toe te spitsen op het argument of het Vaticaan een echt politieke factor is, die geanalyseerd kan worden – moet worden – of dat denken over de Rooms katholieke kerk (het Vaticaan) als politieke factor moet worden afgedaan als belachelijk en samenzweerders denken.

Ik denk dat het denken over het Vaticaan als reële politieke factor een juiste benadering is. En niet alleen is het beschouwen van het Vaticaan als politieke factor een juiste benadering, zodra men dat doet en de religie als variabele buiten de politieke vergelijking laat en alleen de Vaticaanse politieke factor neemt, wordt het zien en analyseren van bewegingen in de internationale politiek eenvoudiger. Het geloof heeft er eigenlijk niets mee te maken, het geloof zorgt alleen voor de volgelingen, de massa, die men nodig heeft om in het internationale veld serieus genomen te worden. Samen met de geschiedenis.

Kranten – La Croix

Laten we eens kijken naar de katholieke Franse krant La Croix.

In een redelijk recent artikel (aug. 2014) wordt de vraag gesteld waarom het Vaticaan een militaire interventie in Irak noodzakelijk acht. Zonder die vraag te beantwoorden of de discussie hier te voeren kunnen we twee zaken noteren:

Mgr Silvano Tomasi, observateur permanent du Saint-Siège auprès des Nations unies, a déclaré samedi 9 août, qu’une intervention militaire en Irak est « nécessaire en ce moment pour arrêter l’avancée des djihadistes en Irak ».

En tegelijkertijd vraagt de paus Franciscus I tijdens het Angelus een :

…« solution politique efficace pour rétablir le droit » en Irak.

Het verschil tussen beide uitspraken is groot en terwijl geconstateerd wordt, dat Tomasi zijn uitspraak gedaan moet hebben met medeweten van de paus, sluit La Croix het artikel af met :

Mais cette différence peut se comprendre du fait des contextes respectifs de ces paroles: une prière place Saint-Pierre ne peut être comparée à une prise de parole dans l’enceinte de l’ONU.

Anders gezegd : datgene wat gepreekt wordt hoeft niet hetzelfde te zijn als de politiek die gevoerd wordt. De politiek van het Vaticaan is niet gelijk aan wat beleden wordt vanuit de religie. En dat zegt een grote, belangrijke, katholieke krant.

Analyses van dit soort uitspraken zijn lastig, het vereist een strikt wetenschappelijk systeem van registratie en analyse, woord-telling, statistiek en interpretatie. Faculteiten politicologie moeten zich daar mee bezig houden, maar veel is daar niet van te vinden. Eigenlijk niets.

De politieke wetenschap

De wetenschappelijke wereld van de politicologie en de sociale wetenschappen die zich hiermee bezig houdt is slecht toegankelijk voor niet institutionele onderzoekers maar ook niet helemaal afgesloten. Er zijn boeken (mn nrs 1 en 2) en abstracts zeggen wel iets over wat er gedaan wordt. Zie bijvoorbeeld het abstract van het artikel uit World Politics van Francis X. Murphy:

As a political component of the contemporary world, the Catholic Church plays an important if ambivalent role in international affairs. On February 25, 1971, in Moscow, Archbishop Agostino Casaroli, head of the Vatican’s bureau of Public Affairs, affixed the signature of the Holy See to the ratification of the International Treaty Limiting die Proliferation of Nuclear Weapons. That same day, in London and Washington, die respective Apostolic Delegates to England and the United States signed identical documents. The participation of papal representatives in this international agreement raises a number of queries in the political order, not the least of which is the fundamental problem regarding die nature of the papacy as a sovereignty. No other religious institution in the modern world functions as a church and a political organization that exchanges diplomatic representatives and claims total recognition as an independent member of the community of nations [1].

Om vervolgens te schrijven:

[…] the Catholic Church is unquestionably one institution in today’s world with an authentic tradition that reaches back through well over fifteen hundred years of political activity. Few contemporary institutions have been more intimately — and none more continuously — involved in the political order.

En hij besluit dan toch met de conclusie (uit 1974) dat het Vaticaan een nieuw politiek leven tegemoet gaat:

A new era of the Church’s presence in the world is aborning. Instead of fading out of the contemporary scene as a Roman relic, the Church seems to be on the verge of a new phase of world involvement comparable to its political renaissance in the fourth, twelfth, and sixteenth centuries. Perhaps this time, while viewing the world sub specie aeternitatis, it will avoid both the Constantinian syndrome of caesaropapism and the ideological triumphalism of the past three centuries.

Persoonlijk denk ik, dat de kerk nog steeds het caesaropapisme niet kwijt is. Ondanks de huidige Francis I. De tijd zal het leren.

En Murphy is niet de enige die zich zorgen maakt over de invloed van het Vaticaan en vragen stelt bij haar rol in de VN en de internationale politiek. Het artikel is overigens zeer leesbaar en leerzaam maar wel uit 1974 en derhalve een beetje gedateerd en ingehaald door de tijd, maar het laat ondubbelzinnig zien dat de kerk functioneert als politieke entiteit.

Het boek van Mumfort is al eerder hier ter sprake geweest, er bestaat ook nog een samenvatting (Influence of the Catholic Hierarchy on U.S. Policy Making), die is gemaakt ten behoeve van de presidentiële verkiezingscampagne in 2012.

Catholics For Choice

Veel politieke analyses komen van de Pro Choice bewegingen (bv Catholics for Choice), die zich als – katholieke! – opponent positioneren tegen de Vaticaanse politiek. Hun analyses geven goed inzicht in hoe de politiek werkt, maar zeker ook hoe daar vanuit de katholieken naar wordt gekeken. Kijk naar hun doelstellingen:

  • Defending prochoice Catholic policy makers who come under attack from the Vatican and conservative Catholics when they stand up for the needs of women—and the wishes of their constituents—in support of comprehensive reproductive healthcare services;
  • Promoting discourse on the role of religion in public policy at the European Parliament, in Latin America and at the state and federal levels in the US by convening public debates with policy makers on the growing tensions over the role of religion in public policy; and
  • Countering the disproportionate weight that the views of the Vatican are given in policy making by campaigning against its special status at the United Nations and in other political systems [accentuering door mij].

Het geeft soms een surreëel beeld over het katholicisme en haar stromingen. Maar het geeft zeker een goed beeld van de positie van Vaticaan met de dominante politieke rol binnen de [katholieke] politieke wereld, zeker op het niveau van regeringen en internationale politiek. Een mooi voorbeeld hiervan is CFC rapport over Polen uit 2006/7: Exorcising the Past, Imperilising the Future – what’s behind Poland’s conservative turn:

Months of campaigning followed by Poland’s new government, which engaged battles that Western Europe thought had long ago been won by voices of moderation. Poles would call for, among other things, the restoration of the death penalty, an end to support for stem cell research and no movement on strengthening gay rights at a European level.

En :

The bottom line is this: The church in Poland ultimately wants a total ban on abortion and has made this single issue a sine qua non in its relationship with elected governments, a payback for church support for the anti-communist opposition before communism collapsed in 1989. The church won its first big victory with a restrictive abortion law in 1993, but that was not enough. It now wants the Polish constitution amended to protect life from the moment of  conception, and it has a willing partner in the current government. [accentuering door mij]

Dat is tien jaar geleden. En zie nu hoe de katholieke oostgrens (Polen, Tsjechie, Slowakije, Hongarije) van Europa zich wederom gedraagt als het christelijk bolwerk. Maar ook daar wordt de politiek van het Vaticaan in de analyses weer buiten beschouwing gelaten al zijn er artikelen die nog net kunnen stellen dat conservatief katholicisme een rol speelt:

What Orbán has achieved in half a decade, Poland’s new government is trying to pull off in months. In the October 2015 elections, the Law and Justice Party ran on a platform of economic redistribution, paranoia about non-existent immigration and Catholic conservatism.

De Vaticaanse politiek is lastig. Men denkt in lange tot zeer lange termijnen [2]. Het is strategisch terwijl de seculiere politiek vaak tactisch, korte termijn denken is, gedreven door kosten en techniek. Geld is binnen het Vaticaanse denken zeker belangrijk en niet altijd kosjer. Techniek is meestal een bedreiging, zeker als die techniek met het leven te maken heeft (zie ook de Pro Life en Pro Choice discussies waar ik hier even niet op in ga).

Maar Vaticaanse politiek heeft ook te maken met hun antisemitische houding en hun ontkenning daarvan na de holocaust, met hun houding tegenover andere rassen, anders gelovigen, andersdenkenden.

Iedereen die claimt, dat praten en denken over de Rooms katholieke politiek niet meer van deze tijd is, dat het complotdenken is, die claimt dat hij namen en relaties moet hebben om realiteit te erkennen, die is niet goed bezig, die leeft bij de waan van de dag, die sluit de ogen.

Ja, globale Vaticaanse politiek bestaat.

De politiek van het Vaticaan is reëel, globaal, conservatief en agressief. Het Vaticaan is geen club van lieve oude mannen in jurken, die het beste voor hebben met u. Het is een club van oude mannen, die machtspolitiek bedrijven.

En zolang het Vaticaan, politiek niet adequaat wordt geanalyseerd, zolang het Vaticaan een blinde vlek is bij de commentatoren, die leven bij de waan van de dag, zo lang zal het Vaticaan zijn invloed doen gelden, zonder dat u het zelfs maar merkt voordat het u raakt. En zeker zonder dat het u [expliciet] gevraagd wordt.

Het Vaticaan is ondemocratisch.
Het Vaticaan is dus een democratisch probleem met een slechte reputatie.
En niets anders.


[1] evidente fouten heb ik gecorrigeerd, zie de link voor het originele abstract.

[2] “The Vatican thinks in centuries and they regard Fascism as a transitory interlude …” concluded British envoy D’Arcy Osborne. In: God’s Bankers: A History of Money and Power at the Vatican (p. 110). Posner, Gerald (2015-02-03). Simon & Schuster. Kindle Edition.

Geef een reactie