Nogmaals Laudato si’

Toen op 24 mei 2015 de encycliek Laudato si’ werd gepubliceerd en ik daar wat later op 23 juni iets over schreef, waren de reacties op mijn stukje niet onwelwillend, afwachtend. De impact van de encycliek was nog niet zichtbaar maar overal werd er erg enthousiast gereageerd.

Nu, anderhalf jaar verder, is er iets meer : we hebben net een periode achter de rug die klimatologische records heeft gebroken, de Nederlandse politiek begint zichtbaar en uitgebreid de klimaatproblematiek in haar programma’s op te nemen (zie de reeks van Steeph op Sargasso) en het Vaticaan is op zoek naar nieuw verdienmodel tegen armoede en klimaatverandering (artikel in het Financieel Dagblad).

Ik heb enkele opmerkingen bij de afgelopen anderhalf jaar en met name bij de ontwikkeling die door het Financieel Dagblad werd vermeld.

De klimatologische records

2016 was een recordjaar op alle fronten en het ijs van de Noordpool lijkt op het moment van schrijven niet verder meer aan te willen groeien. We zijn ons meer dan ooit bewust van wat er gaande is en de terugkoppelingsprocessen worden steeds duidelijker in kaart gebracht en begrepen. Op wetenschappelijk niveau was men allang zo ver, maar het begint door te dringen bij het ontwikkelde deel van de bevolking. Het onderontwikkelde deel blijft zoals gewoonlijk nog wat achter.

Laat ik een gok doen, en zeggen dat 20% van de wereldbevolking zich realiseert wat er gebeurt. Dat houdt in dat er 80% nog gemobiliseerd moet worden. En die 80% heeft vrij zeker niet de opleiding of het vermogen om te zien wat er gaande is en wat daar nog tegen te doen is. Dat is het publiek van de religie en dus van Laudato si’. Dat is waarschijnlijk ook het publiek dat als armoedigen wordt aangeduidt die geholpen moeten worden. En ja, die waarschijnlijk ook wel een huis en een auto willen hebben en een telefoon en een computer en zo. Als die 80% dat allemaal gaat hebben, is dat dan goed voor het klimaat?

De Nederlandse klimaatpolitiek

Op de reeks van Steeph op Sargasso is ongetwijfeld het een en ander aan te merken, maar het gebeurt niet vaak dat vele partijprogramma’s op een onderwerp worden vergeleken en beoordeeld. Toegegeven, Steeph laat een flinke dosis subjectiviteit toe in zijn waardering en vooral een flinke dosis bevooroordeling, in zijn inschatting van de waarde van de voorgestelde maatregelen. Maar het overzicht is daar en is voor de liefhebber benaderbaar en bruikbaar. De reeks is goed leesbaar en nuttig voor iedereen.

In de context van Laudato si’ en het Vaticaan, is het opmerkelijk, dat het CDA geen referentie maakt naar Laudato si’. Het programma zelf laat zelfs toe te twijfelen of de christendemocraten achter de encycliek staan. Maar het katholiek smaldeel in die partij zal ongetwijfeld stellen, dat dat wel het geval is.

Voor de ChristenUnie is het opmerkelijk, dat zij als reformatorische partij wel refereert aan Laudato si’:

Alle leven is Gods waardevolle gift. Wij hebben de taak om zorgvuldig om te gaan met de Schepping. Vervuiling van de lucht en de natuur, verspilling van materialen en uitputting van hulpbronnen zijn een grote bedreiging voor de toekomst van onze kinderen en kleinkinderen.
Het produceren van aardgas […] [en]  Fossiele brandstoffen zorgen voor grote risico’s voor de Nederlandse economie en welvaart. We zijn bovendien te afhankelijk van het Midden- Oosten en Rusland. Als we nu niets doen, leggen we de enorme rekening – financieel en ecologisch – bij volgende generaties.

De rekening van klimaatverandering ligt nu al bij de allerarmsten in de wereld. Paus Franciscus roept in zijn encycliek ‘Laudato Si’ niet voor niets op tot duurzame sociale gerechtigheid. Wij willen klimaatverandering tegengaan en kwetsbare landen weerbaar maken tegen overstromingen en voedseltekorten.

Dat is mooi, echt mooi. Hier klinkt het ideaal van een kleine confessionele partij door. Als ze werkelijk er iets mee kunnen in de politieke heisa die Nederland is, is het prachtig en als ze het dan ook nog door zouden kunnen geven aan de politieke heisa, die de EU is, om het nog maar niet over de globale heisa te hebben, is het nog mooier.

Maar merk op: het geld komt ter sprake en men wijst op het de allerarmsten die de rekening zouden gaan dragen. Dat wordt wel geroepen, maar de vraag is of dat echt zo is. Persoonlijk betwijfel ik dat toch wel: van een kikker kun je geen veren plukken zelfs al zijn het er veel. Het zijn de rijken die bang zijn hun geld te verliezen omdat ze moeten investeren en niet zien waar de opbrengst ligt.

Er wordt terecht gerefereerd aan het geld als scharnier in de klimaatproblematiek. Pas als het geld niet meer naar de fossiele energie gaat – die dan dus niet meer gewonnen kan worden – maar naar niet CO2 producerende energievormen (ik hou me even op de vlakte mbt de techniek), wordt verandering echt zichtbaar.

Vaticaan op zoek naar nieuw verdienmodel

Toen ik 17 november de twee stukken in het Financieel Dagblad las (deel 1 :”Vaticaan in zee met Amerikaanse en Nederlandse investeerders” en deel 2 : “Vaticaan op zoek naar nieuw verdienmodel tegen armoede en klimaatverandering“) was ik toch een beetje verward. Wat moet ik hiermee? Gaat het Vaticaan daadwerkelijk actie ondernemen? Heb ik ongelijk met mijn opmerking over zieltjeswinnerij aan het eind van mijn blog over Laudato si’?

Een derde wiel in het spel van de democratie om de democratie en haar rationele basis te laten ontsporen. LAUDATO SI’ heeft geen betekenis in de rationele wereld. Het is een oproep en slimme propaganda om zieltjes te werven.

Het ondemocratisch gehalte van het Vaticaan is hier vaker aan de orde geweest. Zand in de democratie, zieltjes werven en geld verdienen. Wat wil het Vaticaan met deze investeerders-lokkerij? Projecten van het Vaticaan tegen de armoede, die goed zijn voor de ecologie en het klimaat hebben geld nodig.  Uit de artikelen wordt niet echt duidelijk waar het Vaticaan wil dat in geïnvesteerd wordt:

 ‘Ik begrijp dat het Vaticaan niet in één keer fossiele brandstoffen in de ban kan doen, maar iets meer committent had ik toch wel verwacht. Aan de andere kant: als de kerk dit initiatief de komende tijd serieus aanpakt kan het echt heel groot worden.’

Het kan heel groot worden. Vaticaanse projecten kunnen geld opleveren. Het Vaticaan is bezig groene projecten op te starten en zoekt geld. Projecten in de context van Laudato si’. Het FD zegt zelfs:

Met behulp van private fondsen wil de kerk haast maken met de uitvoering van de tweede encycliek Laudato si uit 2015.

De encycliek als projectplan. Het moet niet gekker worden. Maar zowel Nederlandse als Amerikaanse investeerders zien het Vaticaan als geldmotor wel zitten:

Ik zie een ongelooflijke impact voor me. Het Vaticaan heeft meer dan een miljard volgers. Het is een powerhouse. Hun invloed in veel delen van de wereld is enorm.’

[…]

Het merk paus Franciscus is op dit moment voor mij voldoende. De bijbel is ‘on the market’.’ Zijn – eveneens Amerikaanse – collega ziet mogelijkheden om van het Vaticaan ‘de grootste start-up ter wereld te maken’.

Kardinaal Turkson, die het proces van projecten en het geld blijkbaar vanuit het Vaticaan begeleidt, is een interessante man. Hij sprak zich uit voor geboortebeperkende maatregelen en kreeg daarmee ook overduidelijk het conservatieve contingent van de katholieke wereld tegen zich. Vervolgens trok hij zijn uitspraken in. Je mag in die wereld nog steeds van alles roepen, maar niet dat men aan geboortebeperking moet gaan doen. En naar mijn mening is dat nog steeds een zwak punt van de Rooms kerk.

Armoedebestrijding als voorgestelde oplossing

Als men alle armen van de wereld daadwerkelijk een stap omhoog in de welvaart wil laten maken, dan heeft dat zonder enige twijfel zijn weerslag op het gebruik van grondstoffen en energie. Op dezelfde manier waarop de activering van China en India de laatste 50 jaar daaraan heeft bijgedragen. De toename van de middenklassen in die landen, en dus hun consumptie, gaat gelijk op met de toename van CO2 en grondstofverbruik. Een logische relatie.

Armoede bestrijding en groene armoede-projecten gaan het naar mijn mening niet zijn in de bestrijding van de klimaatproblematiek. Het is de Inconsitentie van het Roomse. Het is de overbevolking die de oorzaak is van alle ellende en de ondersteuning van die overbevolking maakt het probleem groter in plaats van kleiner. Een eenvoudige oplossing heb ik niet voorhanden, dat is jammer maar dat maakt mijn constatering niet ongeldig.

En laat ik eerlijk zijn: het is niet alleen Rome die zich niet wil branden aan die (over)bevolkingsproblematiek. De grote landen mijden het onderwerp in hoofdzaak ook, al zou dat ook nog wel eens veroorzaakt kunnen worden , juist door die Roomse kerk.

NB: Ik pleit NIET voor een gesegregeerde welvaartsontwikkeling, dit om misverstanden te voorkomen.

Intussen in Rome

In de tussentijd is Laudato si’ dus wel een echt project aan het worden en er wordt geïnvesteerd. Waar geld en geloof worden gecombineerd is het meestal slecht kersen eten. De aflaatverkoop in de middeleeuwen was de grote reden achter de scheuring door Luther, het conflict met Philps de Schone in Frankrijk ging gepaard met een geldhervorming en de geschiedenis vanaf 1929 (het Pact van Lateranen) is de geschiedenis van Vaticaanse Bank. Geld en RK kerk betekent conflict.

Grote initiatieven van de kerk zijn zeldzaam. En zelf investeren wil of kan het Vaticaan niet. Die onwil vanuit Rome om zelf ook geld op te hoesten uit haar vermogen van 6 miljard …

[…] doet de conferentie bijna ontsporen als net op tijd Ibrahim Alhusseini, ceo van het Full Circle Energy Fund, naar voren treedt. Het contrast met de kardinaal kan niet groter zijn. Strak in het dure pak, met de uitstraling van een Wall Street-bankier en beheerder van een investeringsfonds van vele miljarden, doet hij zijn gezag gelden en weet zijn begerige landgenoten in het gareel te houden. Hij ziet in dat de kluis van de Vaticaanbank vandaag niet zal worden geopend en presenteert zijn haastig opgestelde intentieverklaring. Hij stelt een gezamenlijk fonds voor, waarin het Vaticaan pas in een later stadium geld hoeft te steken. Even is er oogcontact met kardinaal. ‘We gaan hierover een voortdurende dialoog aan met het Vaticaan’, belooft Alhusseini. De kardinaal knikt tevreden.

Het lijkt er meer op, dat het Vaticaan een private geldstroom aanboort. Dat is vaker gebeurt, het verschil met de vorige keren is niet zo groot. Het Vaticaan heeft altijd geld nodig. De praktijk gaat uitmaken, hoeveel er wordt geïnvesteerd en hoeveel er daadwerkelijk naar de projecten gaat. En net als bij andere goede doelen instanties blijft er nog wel eens wat aan de strijkstok hangen, het Vaticaan heeft zijn reputatie niet mee. Het Financieel Dagblad memoreert de uitspraak:

De kerk is niet te leiden met weesgegroetjes

Het was Marcinkus die dat zei en dat is een twijfelachtige referentie. Na beloofde transparantie is dat weer teruggetrokken. Die twijfel straalt ook uit het stuk van het Financieel Dagblad. Ik ben ook niet overtuigd. Geld en Zieltjes gaan nog altijd voor resultaat en transparantie bij Rome.

Het klimaat is instrumenteel en Laudato si’ moet gelezen worden in die context. En dat er dingen in staan waar je het mee eens bent, mag je verwachten van een goed marketinginstrument.

Maar alles bij elkaar, de marketing, de fondsenwerving,  het transparantieregister bij de EU, Laudato si’, wordt het Vaticaan steeds meer een gewone NGO, een goede doelen-organisatie, een lobby machine. Een corporatie. Zonder twijfel met goede bedoelingen en net zoveel miskleunen. Gewoon een civiele organisatie op religieuze grondslag.

Een religie als middel om geld te genereren, om zieltjes te winnen.
Het is nooit anders geweest.

 

Geef een reactie