Over Godsdienstvrijheid en het centrum van de wereld

Het artikel van Faggioli

Op 9 mei 2019 verscheen van de hand van Massimo Faggioli een artikel in Commenweal met de titel : “A Postscript to Dignitatis Humanae;  The International Theological Commission’s New Document on Religious Freedom”. Een opmerkelijk artikel.

De Engelse titel van het document waar Faggioli over schrijft is Religious liberty for the good of all. Een artikel van de Internationale Theologische Commissie van het Vaticaan, een (sub)commissie van de Congregatie voor de geloofsleer (Congregation for the Doctrine of the Faith). De officiële Engelse vertaling is nog niet af, maar als die verschijnt u kunt die hier vinden. Op dit moment is er alleen een Franse en een Italiaanse versie. De Engelse citaten zijn van Faggioli.

Opmerkelijk,omdat het duidelijk maakt, dat er door Franciscus I echte stappen worden gezet naar hervormingen. Zowel theologisch als sociaal. Effectief wil dat zeggen, dat er een route is uitgestippeld waarbij de centrale gedachte, dat het katholieke geloof het enige ware geloof is, de enige weg en de waarheid, verlaten wordt (mijn interpretatie).

Het document gaat over godsdienstvrijheid. Een vrijheid die eerst was vastgelegd door het Tweede Vaticaans Concilie (Vaticaan II) in het document Dignitatis Humanae. In mijn blog ‘De Waarheid’ citeer ik in voetnoot 1:

[Religious freedom, in turn, which men demand as necessary to fulfill their duty to worship God, has to do with immunity from coercion in civil society. Therefore it leaves untouched traditional Catholic doctrine on the moral duty of men and societies toward the true religion and toward the one Church of Christ (mijn onderstreping)]

Dat was al een lastige, maar nog acceptabele definitie van godsdienstvrijheid. Het liet in elk geval het unieke, centrale van het christendom in takt. Het liet ‘De Waarheid’, Het Ene van het katholieke in takt.

Dat nu, is aan het verdwijnen. Faggioli  schrijft:

The document invites theologians to come up with a conception of religious freedom adequate to our times: “the correct elaboration of the thought on religious freedom in the public sphere calls Christian theology to an in-depth study of the cultural complexity of today’s civil order in order to stop, from a theoretical point of view, the regression toward theocracy” (par. 13). In defending religious liberty for all, the Catholic Church is not simply pursuing its own institutional interests or seeking special advantages; in fact, it refuses to be identified “as the subject of a private interest that competes to affirm its privileges” (par. 52–53). The church is not a lobby.

En de complexe verhouding met de staat wordt uitgebreid besproken:

Indeed, the document emphasizes the role of the state in protecting religious liberty, but also in protecting citizens from the abuses of religious liberty: “it is up to the political authority, guardian of public order, to defend citizens, especially the weakest, against sectarian tendencies of certain religious claims (psychological and emotional manipulation, economic and political exploitation…). Among the just demands of reason, in its juridical-political implications we can include—in recent years—the peaceful reciprocity of religious rights, including that of freedom of conversion”

Faggioli besluit met:

In the long history of the West, “the sacred” was left to the institutional church and power was exercised mostly through the state. Church and state were locked in a kind of forced marriage, but now they are completely dissociated and alienated from each other. This is the major change from the time of Vatican II, and the reason Dignitatis humanae needed an update.

Ik betwijfel of die vertaling correct is in die zin, dat ‘… they are completely dissociated and alienated from each other’ wel erg straf is. ‘Alienated’ heeft een soort vijandigheid en vervreemding in zich. ‘completely dissociated’ houdt in dat kerk en samenleving niets met elkaar te maken hebben. Dat kan niet de bedoeling zijn, maar zijn constatering, dat de kerken en de samenleving uit elkaar groeien lijkt me zeer correct.

En daar zit het punt: Franciscus I heeft een beweging in gang gezet (of eerder de consequentie van Vaticaan II doorgetrokken), die het Vaticaan niet meer tot het middelpunt maakt, die de verbinding tussen kerk en staat reduceert en die derhalve de seculiere invloed van de Roomse Kerk wegneemt. Dat zal zonder twijfel tot gevolg hebben dat andere religies in competitie gaan met het Rooms katholicisme.  Een competitie die al eerder is beleefd na de reformatie. Die reformatie leidde tot een stabiele situatie – na veel geweld – die pas na krap honderdvijftig jaar na Luther met de Vrede van Westfalen (van Munster) werd gerealiseerd.

De conservatieve stroming

De Roomse Kerk kent een zeer sterke conservatieve stroming, een stroming die op gang is gekomen na de Franse Revolutie, een revolutie die door Napoleon is geconsolideerd. Dat conservatisme wil, kort door de bocht, de situatie van voor de Franse Revolutie terug. Royalisten, anti-modernisten, integralisten, puristen, iedere conservatief vindt zich in het grootse verleden van de kerk. Maar stap voor stap heeft de Roomse Kerk zijn verleden afgelegd, symbolisch was dat misschien wel het duidelijkst toen Johannes Paulus I afzag van een kroning met de tiara.

Sommige pausen na 1800 hadden het moeilijk met de grote veranderingen en hun encyclieken zijn nog steeds dragers van het conservatieve gedachtegoed en verwoorden dat verzet (zie wiki): Mirari Vos, Quanta Cura, Pascendi Dominici Gregis en het lezen van die encyclieken is verhelderend (en zeer vermoeiend).

Na de Tweede Wereldoorlog realiseren de pausen zich, na de dood van Pius XII, dat er toch iets moet  gebeuren: ruim een eeuw van verzet en politieke manipulaties hebben niets anders dan oorlogen opgeleverd. De meest gewelddadige periode uit de geschiedenis van Europa is afgesloten met de bijna vernietiging van het Joodse volk door het al twintig eeuwen bestaande antisemitisme, geïnstigeerd en gepropageerd door de Roomse Kerk.

De Roomse Kerk is in zekere zin schuldig aan alle oorlogen, die sinds de Franse Revolutie hebben plaatsgevonden. Door haar verzet tegen vooruitgang, door haar hang naar het verleden.

De Roomse Kerk is tot zeker 1958 anti-modernistisch en organiseert dat verzet ook (zie mijn blogs over Fascisten en Katholieken en Over Laudati Si’ die een korte geschiedenis weergeven). Met Vaticaan II wordt pas een andere weg in geslagen. Het Tweede Vaticaans Concilie sleept uiteindelijk de Roomse Kerk de moderne tijd in en de Kerk neemt afstand van haar voortdurende anti-modernistisch verzet. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot en de erna volgende periode kent ups en downs. Een van de zaken, die niet geregeld worden naar de moderne tijd is die van seksualiteit, voortplanting en voorbehoedsmiddelen. Geboorteregulering.

Vaticaan, VS en extreem-rechts

En dan nu dus dit nieuwe stuk. Terwijl overal in de wereld – of is het alleen de westerse wereld? – het fascisme zijn herintrede beleefd, zien we in de Roomse Kerk een strijd ontbranden en steeds openlijker worden, tussen conservatieven en progressieven. We zien dat de nieuwe fascisten hun plek kiezen aan de conservatieve kant en er ontstaan conservatief katholieke denktanks.

Dr.GJC (@JH020A) vroeg op twitter hoe het stond met de beïnvloeding van gevaarlijk rechts uit de VS, met name refereerde hij aan Bannon en Trump. Terechte vraag.

Fascistisch Protest bij Vaticaan 12 mei 2019
Fascistisch Protest bij Vaticaan 12 mei 2019

Waar is Bannon mee bezig? Hij zit op dit moment in een klooster ten zuiden van Rome een curriculum te schrijven voor de extreem-katholieke denktank Dignitatis Humanae Institute. Dignitatis Humanae Institute, dat onlangs door FTM werd aangestipt en waar ik al twee keer kort aandacht aan besteedde. Merk op, dat de fascisten al aan de poort van het Vaticaan staan te demonstreren. Merk ook op, dat Badoglio (zie foto) de generaal is, die Mussolini aan de kant zette hetgeen door de fascisten als verraad wordt beschouwd. En daar wordt Franciscus I nu mee vergeleken in de context van het vluchtelingen probleem.

Daarnaast is rechts een fervent aanhanger van de anti-abortusbeweging. De pro-life beweging wordt sterk gesteund door alle Amerikaanse conservatieven (wat hier verder buiten het blog valt). Als we de ‘temperatuur’ van het nieuwe fascisme in de EU willen meten, moeten we kijken naar de pro-life bewegingen en wie hen steunt.

De verbinding tussen (extreem-)katholiek conservatisme, Bannon en de VS is aantoonbaar.  En het Vaticaan zit er midden in. Franciscus is bezig met hervormingen, zowel sociaal als theologisch, die het christendom minder de ‘enige ware’ centrumpositie geven, die het zichzelf historisch altijd gaf. Dat is brandstof voor de conservatieven, die de ‘ware’ positie niet op willen geven. Het is die zucht naar het oude, het anti-modernisme, dat het verbond tussen fascisten en katholiek conservatisme smeedt.

En dat is waar Bannon zit: middenin het spanningsveld tussen fascisten en katholieken, middenin ‘de oorlog tegen Franciscus‘. Het nieuwe stuk over godsdienstvrijheid zal de strijd alleen maar doen oplaaien.

En als uitsmijter: laten we ons goed realiseren waar onze eigen Thierry Baudet staat met zijn messias-complex: conservatief, hang naar de situatie die was. Sta niet verbaasd als hij ook nog naar de kerk gaat, met Bannon gaat praten en pro-life blijkt te zijn.

3 thoughts on “Over Godsdienstvrijheid en het centrum van de wereld

  1. Pingback: De hedendaagse kruistocht – Kort | Niet Naar Santiago en Weer Terug

  2. Pingback: Steve Bannon en Ben Harnwell – Kort | Niet Naar Santiago en Weer Terug

  3. Pingback: De oorlog tegen paus Franciscus – deel IV (slot) | Niet Naar Santiago en Weer Terug

Geef een reactie