De oorlog tegen paus Franciscus – deel IV (slot)

Op dit blog over geschiedenis van de macht en invloed van de katholieke kerk, verschoof de aandacht de laatste tijd steeds meer richting de actualiteit, steeds meer richting de oorlog tegen Franciscus I en de invloed van de conservatieve factie binnen de kerk. Die invloed is ten eerste van belang omdat ze de basis, oorsprong en gangmaker is van het seculiere politieke conservatisme in Europa van – in elk geval – na de Franse revolutie. En ten tweede, omdat het Vaticaan stevige politieke invloed heeft bij de grote internationale instituten als de VN en de EU.

De Roomse kerk is nooit echt een schoolvoorbeeld van progressiviteit geweest, maar na de Franse revolutie is ze als een dood paard aan de samenleving gaan hangen en heeft zich ideologisch, met maatregelen en zelfs harde actie, verzet tegen de gevolgen van die Franse revolutie. De pauselijke geschriften getuigen daar ook van, ik heb dat eerder vermeld in mijn blogs en vooral verwezen naar de encyclieken waarin dat verzet tegen de moderne tijd – letterlijk het antimodernisme – duidelijk en expliciet werd beschreven:

Maar, meer dan de boeken die er over geschreven zijn, zijn het de katholieke, pauselijke, geschriften zelf, die van het antidemocratisch verzet, het antisociale verzet, getuigen. Een verzet dat wonderwel vrijwel een op een past op het fascisme.

Dat anti-modernisme is samengegaan met de behoudende politieke stromingen en de stromingen hebben zich verbonden in rechts, extreem-rechts en het fascisme. Sinds Het Tweede Vaticaans Concilie (Vaticaan II) heeft de kerk formeel een beleidswijziging gemaakt, weg van het anti-modernisme richting de moderne tijd. De pauselijke toon wordt anders vanaf 1963. Maar 1963 is ook het begin van een interne strijd binnen de Roomse Kerk, een strijd tussen conservatieven en progressieven. Een strijd die een brandpunt krijgt in de anti-abortus c.q. pro-life bewegingen. Bewegingen die een katholieke oorsprong hebben en die sinds de jaren 70 in de VS zijn overgenomen door de evangelische bewegingen. Bewegingen die steeds verder van het christelijke en Roomse denken wegdreven.

Toen Benedictus XVI abdiceerde, geen unicum, wel zeldzaam, was dat een uiting van de culminatie van de politieke stress binnen de Roomse Kerk. De strijd tussen de progressieven en conservatieven (post-Vaticaan II en pre-Vaticaan II om het maar krachtig uit te drukken) kwam naar buiten. De nieuwe paus, Franciscus I, sprak een nieuwe taal, was theoretisch minder onderlegd maar duidelijk activistischer van aard. Zijn tweede encycliek, LAUDATO SI’ – merk op, dat ik duidelijk nog niet goed doorhad wat er stond te gebeuren – ging over de klimatologische en ecologische bedreigingen van de aarde en vormde een brandpunt van waaruit het verzet begon. Waren het eerst nog losse berichten, vier jaar na zijn aantreden bestond er geen misverstand meer: Franciscus wilde hervormen, wilde verder op de weg, die met Vaticaan II was ingeslagen, maar die was verlaten. Gedwongen door de klimaatverandering en de ecologische rampen die zich ontvouwden, sloeg Franciscus de enige mogelijke weg in: hervormingen.

En dat leidde tot wat ik de Oorlog tegen Franciscus ben gaan noemen. Ik heb daar sinds 2017 drie blogs onder die titel aan gewijd en een aantal kortere actuele updates. Ik geef aan het eind van dit stuk een lijstje van de blogs, die ik relevant vind in deze hele ontwikkeling. Sommige zijn in de tekst al via links gerefereerd. Het lijstje is aangevuld met andere, veel gelezen blogs over conservatisme, en gerelateerde zaken.

Deze oorlog tegen Franciscus nu, lijkt aan het einde te komen. De conservatieve factie had een brandpunt gevonden in de samenwerking tussen kardinaal Burke, Steve Bannon en Benjamin Harnwell in Dignitatis Humanae Institute (DHI). Een paar van mijn meest recente – kortere – blogs gaan daarover. Steve Bannon schrijft bij DHI het curriculum van de opleiding. Pro-life conservatisme is het uitgangspunt. Dat ging goed totdat Steve Bannon aankondigde In the Closet of the Vatican van Frédéric Martel te willen gaan verfilmen. Toen brak er blijkbaar iets bij de beschermheer van het DHI, kardinaal Burke.

Burke nam afstand van Bannon en DHI en hij legt dat uit in zijn ontslagbrief, die ik hiernaast weergeef (klik voor een vergroting) in de eigen tweet van kardinaal Burke. Of klik hier voor een lokale kopie van de brief.

Dit ontslag is een memorabel moment. Sinds het aantreden van Franciscus I is er een strijd met Burke geweest, eerst aangaande de orde van Malta, later openlijk rond de richting, die de Kerk moest nemen – middels de in het gerefereerde blog genoemde Dubia – en nu dan rond Steve Bannon. Ik ken natuurlijk niet de ins en outs van wat er allemaal is besproken, maar gegeven de snelheid waarmee de gebeurtenissen elkaar opvolgen, ga ik er van uit, dat het Dignitatis Humanae Institute, Harnwell en Bannon nu niet meer mainstream zijn binnen de Roomse kerk. Ik ga er ook van uit, dat de invloed van Burke nu duidelijk wat kleiner is geworden en dat naar Bannon en Harnwell niet meer wordt geluisterd. Burke heeft bakzeil moeten halen rond de Orde van Malta en nu rond het DHI.

Daarmee is wat mij betreft de Oorlog tegen Franciscus I nu gewonnen door Franciscus. De progressieve stroming gaat aan invloed winnen, auteurs zoals Massimo Faggioli en Antonio Spadaro van La Civiltà Cattolica (waarvan ik een stuk in 2017 heb vertaald) gaan door met hun artikelen tegen de conservatieve, rechtse tot extreem-rechtse stromingen binnen de Roomse kerk. Mijn angst voor een samenvloeiing van de religieuze en seculiere conservatieve stromingen is voorlopig voorbij.

Het conservatisme zal niet verdwijnen, maar de invloed zal veel minder zijn. Net zoals in de seculiere samenleving de redelijke keuzes over de relatie tussen mens en aarde uiteindelijk bepalen hoe onze samenleving er uit ziet, zo zal dat ook binnen de Rooms-katholieke kerk gaan. En in het maken van die redelijke keuzes is geen plaats voor conservatisme. Gewoon omdat er geen weg terug is. Tijd stroomt maar een kant op en een kerk, die daar niet mee om kan gaan, is ten dode opgeschreven.

Nu zal moeten blijken of er een constructief gevolg bestaat.

Conservatisme is per definitie een poging de vooruitgang te vertragen, het hangen als een doodgewicht aan de wijzers van de klok. Progressiviteit is het tegenovergestelde, het is een poging toekomstvisies sneller te bereiken dan de mensheid aankan. De slinger gaat heen en weer.


Gerelateerde blogs :


Edit 3 juli 2019: Massimo Faggioli gaf op 3 juli 2019 een interview aan een Australisch radiostation over Bannon en Franciscus en wat er precies gebeurt rond (extreem) rechts (Bannon) en progressief links (Franciscus). Er is duidelijk bewust verzet vanuit de Kerk (Franciscus dus) tegen Bannon. Interessant. (De MP3 kunt u hier downloaden)

4 thoughts on “De oorlog tegen paus Franciscus – deel IV (slot)

  1. Pingback: De oorlog tegen Franciscus I (deel III) | Niet Naar Santiago en Weer Terug

  2. Pingback: De oorlog tegen paus Franciscus I (deel II) | Niet Naar Santiago en Weer Terug

  3. Pingback: De oorlog tegen paus Franciscus I | Niet Naar Santiago en Weer Terug

Geef een reactie